ข่าวสารและบทความ

G6PD โรคแพ้ถั่วปากอ้า คัดกรองได้ด้วย PGT-M

เมื่อพูดถึง “โรคแพ้ถั่วปากอ้า” หรือชื่อทางการแพทย์คือ G6PD (Glucose-6-Phosphate Dehydrogenase Deficiency) หลายคนมักเข้าใจว่าเป็นเพียงอาการแพ้อาหารที่ต้องคอยระมัดระวัง แต่แท้จริงแล้ว ภาวะนี้ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของอาหาร เพราะ G6PD เป็นความผิดปกติทางพันธุกรรมที่สามารถถ่ายทอดจากพ่อแม่สู่ลูกได้

บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจถึงความเสี่ยงทางพันธุกรรม กลไกการเกิดโรค และทางเลือกในการปกป้องสุขภาพของลูกน้อยในอนาคตด้วยเทคโนโลยีคัดกรองตัวอ่อน PGT-M

G6PD โรคแพ้ถั่วปากอ้า คัดกรองได้ด้วย PGT-M

G6PD คืออะไร ทำไมจึงต้องระวัง?

อ้างอิงจาก MedlinePlus Genetics เอนไซม์ G6PD มีหน้าที่สำคัญในการปกป้องเม็ดเลือดแดงจากการถูกทำลาย ผู้ที่มีภาวะพร่องเอนไซม์ชนิดนี้ส่วนใหญ่สามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติโดยไม่แสดงอาการ แต่ความเสี่ยงจะเกิดขึ้นเมื่อร่างกายได้รับ “สิ่งกระตุ้น” (Triggers) เช่น:

  • อาหาร: ถั่วปากอ้า (Fava beans)
  • ยาบางชนิด: ยารักษาโรคมาลาเรีย หรือยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม
  • การเจ็บป่วย: การติดเชื้อแบคทีเรีย ไวรัสหรือ รา
  • สารเคมีบางชนิด: การบูร, เมนทอล (menthol)

เมื่อได้รับสิ่งกระตุ้น จะส่งผลให้เม็ดเลือดแดงแตก (Hemolytic anemia) เกิดภาวะซีด อ่อนเพลีย ตัวเหลือง ตาเหลือง (ดีซ่าน) ปัสสาวะมีสีเข้ม และในบางรายที่มีภาวะพร่องเอนไซม์รุนแรง อาจมีอาการแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายได้

สถิติและระดับความรุนแรงของ G6PD

ภาวะ G6PD เป็นความผิดปกติทางพันธุกรรมที่พบได้บ่อย ข้อมูลจาก Global Burden of Disease Study 2021 (ตีพิมพ์ใน Frontiers in Genetics, 2025) ระบุว่า มีประชากรที่มีภาวะพร่องเอนไซม์ G6PD ราว 500 ล้านคนทั่วโลก

บทความ New WHO Classification of Genetic Variants Causing G6PD Deficiency ซึ่งตีพิมพ์ใน Bulletin of the World Health Organization ปี 2024 อธิบายการจำแนกความผิดปกติของยีน G6PD ตามระดับการทำงานของเอนไซม์และลักษณะอาการที่เกี่ยวข้อง

การจำแนกดังกล่าวแยกความผิดปกติของยีนออกเป็นกลุ่ม เช่น

  • Class A: เกี่ยวข้องกับภาวะเม็ดเลือดแดงแตกเรื้อรัง มีค่ากึ่งกลางของระดับการทำงานของเอ็นไซม์ G6PD ต่ำกว่า 20%
  • Class B: มีความเสี่ยงต่อภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิด หรือเม็ดเลือดแดงแตกเฉียบพลันเมื่อได้รับสิ่งกระตุ้น มีค่ากึ่งกลางของระดับการทำงานของเอ็นไซม์ G6PD ต่ำกว่า 45%
  • Class C: ไม่มีภาวะเม็ดเลือดแตก และ มีค่ากึ่งกลางของระดับการทำงานของเอ็นไซม์ G6PD มากกว่า 60%
  • Class U: เป็นกลุ่มที่ยังมีข้อมูลไม่เพียงพอที่จะสรุปผลกระทบทางคลินิก

การจำแนกนี้ใช้กับ ความแปรผันทางพันธุกรรม (Genetic Variant) ไม่ใช่ใช้ระบุความรุนแรงของผู้ป่วยแต่ละคนโดยตรง เพราะแม้จะมียีนผิดปกติชนิดเดียวกัน ระดับการทำงานของเอนไซม์และอาการที่เกิดขึ้นก็อาจแตกต่างกันได้

ข้อมูลดังกล่าวมีความสำคัญต่อการวางแผนมีบุตร เพราะการทราบเพียงว่าคนในครอบครัวมี G6PD อาจยังไม่เพียงพอที่จะประเมินความเสี่ยงและความรุนแรงของภาวะที่อาจถ่ายทอดสู่ลูกได้ทั้งหมด

กลไกการถ่ายทอดทางพันธุกรรม: การส่งต่อผ่านโครโมโซม X

ข้อมูลจาก MedlinePlus Genetics ระบุว่า G6PD มีรูปแบบการถ่ายทอดทางพันธุกรรมแบบ X-linked pattern (การถ่ายทอดผ่านโครโมโซม X) ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมโรคนี้จึงพบใน “เพศชาย” ได้บ่อยกว่า “เพศหญิง” 

เนื่องจากผู้ชายมีโครโมโซม XY หากได้รับโครโมโซม X ที่มียีนผิดปกติมาจากแม่ ก็จะแสดงอาการของโรค G6PD ทันที ในขณะที่ผู้หญิงมีโครโมโซม XX จึงมีโอกาสที่จะเกิดภาวะนี้ได้ในหลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับโครโมโซมที่ได้รับจากทั้งพ่อและแม่ ดังนี้:

  • หากแม่เป็นพาหะ (มียีนผิดปกติ 1 ชุด) และพ่อปกติ:
  • ลูกชายแต่ละคน มีโอกาส 50% ที่เป็นโรค G6PD
  • ลูกสาวแต่ละคน มีโอกาส 50% ที่เป็นพาหะเช่นเดียวกับแม่
  • หากแม่มีภาวะ G6PD (มียีนผิดปกติ 2 ชุดบนโครโมโซม X) และพ่อปกติ:
  • ลูกชายทุกคน (100%) มีภาวะ G6PD
  • ลูกสาวทุกคนเป็นพาหะ
  • หากพ่อมีภาวะ G6PD และแม่ปกติ:
  • ลูกชายทุกคน (100%) ปกติ (ไม่ได้รับยีน G6PD จากโครโมโซม X ที่ผิดปกติ)
  • ลูกสาวทุกคน (100%) เป็นพาหะ
  • หากพ่อมีภาวะ G6PD และแม่เป็นพาหะ:
  • ในกรณีนี้ “ลูกสาว” มีโอกาสที่ได้รับโครโมโซม X ที่มียีนผิดปกติจากทั้งพ่อและแม่ ซึ่งจะทำให้ลูกสาวมีภาวะ G6PD (เป็นโรค) ได้

หากครอบครัวมี G6PD ควรตรวจอะไรบ้างก่อนวางแผนมีบุตร?

การประเมินความเสี่ยงทางพันธุกรรมควรเริ่มจากข้อมูลของพ่อแม่ ไม่ใช่เริ่มจากการตรวจตัวอ่อนทันที

แพทย์อาจพิจารณาข้อมูลสำคัญ 3 ส่วน ได้แก่

1. ประวัติสุขภาพและประวัติ G6PD ในครอบครัว

รวมถึงผู้ที่เคยได้รับการวินิจฉัยว่ามีภาวะพร่องเอนไซม์ G6PD ประวัติตัวเหลืองรุนแรงตั้งแต่แรกเกิด หรือเคยเกิดภาวะเม็ดเลือดแดงแตก

2. การตรวจระดับเอนไซม์ G6PD

เป็นการประเมินการทำงานของเอนไซม์ในร่างกาย ซึ่งช่วยให้แพทย์ทราบว่ามีภาวะพร่องเอนไซม์หรือไม่ และใช้ข้อมูลประกอบการดูแลสุขภาพ

3. การตรวจทางพันธุกรรมเพื่อระบุความผิดปกติของยีน

การตรวจยีนมีความสำคัญเป็นพิเศษเมื่อต้องการประเมินความเสี่ยงการถ่ายทอดอย่างจำเพาะ หรือกำลังพิจารณาตรวจ PGT-M เพราะจำเป็นต้องทราบว่าความผิดปกติของยีนเป้าหมายคืออะไร

การตรวจระดับเอนไซม์และการตรวจทางพันธุกรรมจึงตอบคำถามต่างกัน โดยผลตรวจระดับเอนไซม์บอกการทำงานของเอนไซม์นั้นอาจพบลบลวง หรือพลาดได้ในผู้หญิงที่เป็นพาหะ G6PD ขณะที่การตรวจยีนช่วยระบุความผิดปกติทางพันธุกรรมที่อาจส่งต่อไปยังลูก

PGT-M เทคโนโลยีตรวจพันธุกรรมตัวอ่อน ทางเลือกของครอบครัว

ปัจจุบันความก้าวหน้าทางเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ช่วยลดความเสี่ยงในการถ่ายทอดโรคทางพันธุกรรมได้ด้วยเทคโนโลยี PGT-M (Preimplantation Genetic Testing for Monogenic Disorders)

ตามแนวทางของ American Society for Reproductive Medicine (ASRM, 2023) เทคโนโลยี PGT-M ถูกนำมาใช้เพื่อตรวจหาความผิดปกติของยีนเป้าหมายในตัวอ่อนที่ได้จากกระบวนการเด็กหลอดแก้ว (IVF/ICSI) ก่อนการย้ายตัวอ่อนกลับเข้าสู่โพรงมดลูก

สำหรับครอบครัวที่มีประวัติหรือตรวจพบความผิดปกติของยีน G6PD แพทย์และผู้เชี่ยวชาญด้านพันธุศาสตร์จะประเมินความเหมาะสมของการตรวจ PGT-M เป็นรายกรณี เพื่อช่วยประกอบการตัดสินใจเลือกตัวอ่อนที่ไม่มีความผิดปกติ ช่วยลดโอกาสถ่ายทอดภาวะนี้สู่ลูก ทั้งนี้ความจำเป็นในการทำ PGT-M อาจแตกต่างกันไปตามความรุนแรงของโรคในแต่ละครอบครัว

มีประวัติ G6PD ในครอบครัว จำเป็นต้องทำ PGT-M ทุกคู่หรือไม่?

✖️ ไม่จำเป็น

แม้ G6PD จะเป็นภาวะทางพันธุกรรมที่ถ่ายทอดสู่ลูกได้ แต่ความรุนแรงของโรคแตกต่างกัน ผู้ที่มีภาวะนี้จำนวนมากสามารถใช้ชีวิตตามปกติได้เมื่อได้รับการดูแลและหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นที่เหมาะสม

การพิจารณา PGT-M จึงควรคำนึงถึงหลายปัจจัย เช่น

  • ชนิดการกลายพันธุ์ของยีน G6PD ที่พบและข้อมูลเกี่ยวกับความรุนแรง
  • ความเสี่ยงที่ลูกจะได้รับยีนผิดปกติจากพ่อแม่
  • ประวัติการแสดงอาการของสมาชิกในครอบครัว
  • ความเหมาะสมของการใช้ IVF/ICSI และข้อจำกัดของ PGT-M
  • ความต้องการและการตัดสินใจของคู่รักหลังได้รับคำปรึกษาทางพันธุกรรม

สำหรับครอบครัวที่มีภาวะ G6PD ซึ่งอาจมีอาการไม่รุนแรงหรือควบคุมความเสี่ยงได้ การตัดสินใจใช้ PGT-M จำเป็นต้องชั่งน้ำหนักทั้งประโยชน์ ข้อจำกัด และภาระของกระบวนการรักษา

การปรึกษาทางพันธุกรรมจึงเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญ เพื่อให้คู่รักเข้าใจความเสี่ยงที่แท้จริง และพิจารณาทางเลือกในการมีบุตรได้อย่างเหมาะสม โดยไม่จำเป็นต้องเลือกใช้เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ในทุกกรณี

การวางแผนมีลูกไม่ใช่แค่เรื่องของการตั้งครรภ์ แต่รวมถึงการดูแลสุขภาพของพวกเขาในระยะยาว Superior A.R.T. พร้อมให้คำปรึกษาด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ เพื่อช่วยให้คู่รักเข้าใจความเสี่ยงทางพันธุกรรมอย่างถูกต้อง และวางแผนการมีบุตรได้อย่างมั่นใจและเหมาะสมที่สุด

แหล่งอ้างอิง

  1. Luzzatto L., et al. (2024). New WHO classification of genetic variants causing G6PD deficiency. Bulletin of the World Health Organization, 102(8), 615–617.
  2. Yu Z., et al. (2025). Global, regional, and national burden of G6PD deficiency from 1990 to 2021. Frontiers in Genetics, 16.
  3. Glucose-6-phosphate dehydrogenase deficiency. MedlinePlus Genetics, U.S. National Library of Medicine.
  4. American Society for Reproductive Medicine. (2023). Indications and management of preimplantation genetic testing for monogenic conditions. Fertility and Sterility, 120(1), 61–71.

ข่าวสารและบทความอื่นๆ

ถามหมอ 💬 กับหมอนิ : ฮอร์โมนไม่สมดุลก่อนใส่ตัวอ่อน ต้องทำอย่างไร? มีผลต่อการฝังตัวหรือไม่?

ฮอร์โมนไม่สมดุล แล้วกำลังเตรียมใส่ตัวอ่อน ต้องทำอย่างไร? ต้องเลื่อนการใส่ตัวอ่อนหรือไม่ และควรปรับฮอร์โมนแบบไหน?

นักวิทย์อยากเล่า: แช่แข็งไข่ไว้นาน พอถึงวันที่จะใช้ ยังจะใช้ได้อยู่หรือไม่?

ฝากไข่ไว้นาน คุณภาพจะลดลงหรือไม่? คำตอบไม่ได้ขึ้นอยู่กับ “ระยะเวลา” แต่ขึ้นอยู่กับอะไรบ้าง ติดตามได้จาก นักวิทย์อยากเล่า

ตรวจสุขภาพรังไข่ก่อนฝากไข่ ดูอะไรบ้าง? รู้ค่า AFC และ AMH เพื่อวางแผนอนาคตให้เหมาะกับตัวเอง

คุณอาจยังไม่พร้อมมีลูก… แต่รู้ไหมว่า ตอนนี้รังไข่ของคุณอยู่ในจุดไหนแล้ว? ไม่ใช่เพื่อบอกว่าคุณต้องรีบมีลูก แต่เพื่อให้รู้ว่า ร่างกายของเรามีข้อมูลอะไรให้ใช้วางแผนอนาคตบ้าง