ข่าวสารและบทความ

𝐒𝐮𝐩𝐞𝐫𝐢𝐨𝐫 𝐀.𝐑.𝐓. 𝐋𝐈𝐕𝐄 : 🅔🅟.68 ❝ปัญหามีลูกยาก ในฝ่ายหญิง❞

(คลิปย้อนหลัง ไลฟ์เมื่อวันที่  30 ตุลาคม พ.ศ.2567 โดยหมอจิว นพ. สิริเชษฐ์ อเนกพรวัฒนา (ว.47770) สูตินรีแพทย์ ผู้ชำนาญการด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ และภาวะมีบุตรยาก)

บทความนี้ได้สรุปเนื้อหาจากไลฟ์ของ Superior A.R.T. ซึ่งรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับการวินิจฉัย สาเหตุ และวิธีการแก้ไขรักษาภาวะมีบุตรยาก เพื่อเป็นแนวทางสำหรับผู้ที่กำลังเผชิญปัญหานี้

[ 02:35 ] เกณฑ์การวินิจฉัย “ภาวะมีลูกยาก” คืออะไร?

ตามไกด์ไลน์ขององค์กร ASRM (American Society for Reproductive Medicine) ของอเมริกา ได้มีการปรับปรุงคำจำกัดความและเกณฑ์การวินิจฉัยภาวะมีลูกยากในปี 2023 ไว้ดังนี้:

  • เกณฑ์ด้านระยะเวลา: คู่หญิงชายที่อยู่ด้วยกันและมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอเป็นระยะเวลาอย่างน้อย 1 ปีขึ้นไปแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ แต่หากผู้หญิงมีอายุเกิน 35 ปี จะลดเกณฑ์ลงมาเหลือเพียง 6 เดือน เพื่อให้ได้รับการวินิจฉัยและรักษาได้เร็วขึ้น 
  • เกณฑ์ด้านประวัติและร่างกาย: สามารถวินิจฉัยได้ทันทีโดยไม่ต้องรอให้ครบ 1 ปี หากซักประวัติหรือตรวจร่างกายแล้วพบว่าไม่สามารถตั้งครรภ์ได้ เช่น มีเพศสัมพันธ์ไม่ได้, มีท่อนำไข่ตันชัดเจน, หรือฝ่ายชายตรวจไม่พบสเปิร์มเลย/มีความผิดปกติของสเปิร์มที่รุนแรง
  • เกณฑ์ด้านความจำเป็นทางการแพทย์: คู่แต่งงานที่จำเป็นต้องใช้วิธีการทางการแพทย์ช่วยในการมีลูกแต่แรก เช่น การใช้สเปิร์มบริจาค, ไข่บริจาค, การทำ IUI หรือ ICSI
  • การเปิดกว้างด้านเพศสภาพ: ในคำจำกัดความใหม่ได้ตัดคำว่า “ผู้หญิง” หรือ “ผู้ชาย” ออก เพื่อให้ครอบคลุมถึงคู่รัก LGBTQ+ และคุณแม่เลี้ยงเดี่ยวที่มีความจำเป็นต้องใช้เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ (ทั้งนี้ ในประเทศไทยปัจจุบันยังคงต้องใช้ทะเบียนสมรสระหว่างชาย-หญิงโดยกำเนิดตามกฎหมายอยู่)

[ 07:50 ] สถิติและสัดส่วนสาเหตุของภาวะมีลูกยาก

จากข้อมูลทางสถิติพบว่า คู่ชายหญิงที่มีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอเป็นเวลา 1 ปี จำนวน 100 คู่ จะมีการตั้งครรภ์ประมาณ 80-90 คู่ ส่วนอีก 10-20 คู่ที่เหลือที่ยังไม่ท้อง จะถือว่าเข้าข่ายมีภาวะมีลูกยาก โดยสาเหตุสามารถแบ่งได้ดังนี้:

  • เกิดจากฝ่ายหญิง: พบได้ประมาณ 30-40%
  • เกิดจากฝ่ายชาย: พบได้ประมาณ 25-30%
  • ไม่ทราบสาเหตุ: พบได้ประมาณ 10-15% (ตรวจฝ่ายชายน้ำเชื้อปกติ ตรวจฝ่ายหญิงมดลูกและรังไข่ปกติ แต่ยังไม่ตั้งครรภ์)

[ 09:50 ] สาเหตุภาวะมีลูกยากในฝ่ายหญิง 

สาเหตุของภาวะมีลูกยากในฝ่ายหญิง สามารถแยกตามส่วนต่างๆ ของระบบสืบพันธุ์ได้ดังนี้:

[ 10:20 ] 1. ปัญหาที่ช่องคลอด

ปัญหาที่ช่องคลอดมักจะทำให้คนไข้ไม่สามารถมีเพศสัมพันธ์ได้ตามปกติ ซึ่งส่งผลให้มีลูกยาก โดยอาจเกิดจาก:

  • ความผิดปกติแต่กำเนิด: เช่น เยื่อพรหมจรรย์ปิดสนิท หรือมีผนังกั้นด้านในช่องคลอด (Septum) ทำให้ไม่มีประจำเดือนและมีเพศสัมพันธ์ไม่ได้ ต้องแก้ไขด้วยการผ่าตัด
  • [ 11:25 ] ภาวะช่องคลอดหดเกร็ง (Vaginismus): มักเกิดจากประสบการณ์ที่ไม่ดีเกี่ยวกับการมีเพศสัมพันธ์ในอดีต ทำให้รู้สึกกลัวและฝังใจ ส่งผลให้ช่องคลอดตีบตันและหดเกร็งจนไม่สามารถสอดใส่ได้ สามารถแก้ไขได้ด้วยการปรับทัศนคติ การทำจิตบำบัด หรือปรึกษาจิตแพทย์

[ 12:40 ] 2. ปัญหาที่ปากมดลูก

ปากมดลูกเป็นทางผ่านของสเปิร์มเพื่อเข้าไปหาไข่ที่ท่อนำไข่ หากมีความผิดปกติจะทำให้สเปิร์มผ่านเข้าไปไม่ได้ เช่น:

  • การอักเสบของปากมดลูก: ทำให้มูกหนืดขึ้น สเปิร์มวิ่งเข้าไม่ได้ หรือมีสารอักเสบที่ทำลายสเปิร์มให้ตายตั้งแต่บริเวณนี้ ต้องรักษาด้วยการใช้ยาฆ่าเชื้อ
  • ปากมดลูกตีบตัน: อาจเกิดจากเคยขูดมดลูกในอดีต ทำให้มีแผลและพังผืดจนปากมดลูกตีบตัน ต้องไปแก้ไขตำแหน่งที่ตีบตัน

[ 13:56 ] 3. ปัญหาที่ตัวมดลูก

มดลูกเป็นที่ฝังตัวของตัวอ่อน แบ่งความผิดปกติออกเป็น 2 กลุ่ม คือ:

  • [ 14:11 ] ความผิดปกติของมดลูกแต่กำเนิด:
  • ภาวะมดลูกผิดรูป หรือมดลูกโค้ง (Arcuate Uterus) ตำแหน่งด้านบนของโพรงมดลูกโค้งหรือมีรอยคอด อาจมีผลต่อการฝังตัวของตัวอ่อนหากไปฝังตัวในตําแหน่งที่มีรอยคอด แต่หากไม่ได้ยื่นออกมามากก็ไม่จําเป็นต้องผ่าตัด โดยจะใส่ตัวอ่อนที่ตำแหน่งที่ต่ำกว่ายอดมดลูกที่มีผนังหนา
  • มดลูกมีผนังกั้น (Uterine Septum: Subseptate Uterus / Septate Uterus): หากเนื้อเยื่อยื่นออกมามากจนเป็นผนังกั้น สามารถแก้ไขได้ด้วยการส่องกล้องเข้าไปผ่าตัดตัดผนังกั้นออก เพื่อช่วยเพิ่มโอกาสการตั้งครรภ์
  • ความผิดปกติที่ผ่าตัดไม่ได้: เช่น มดลูก 2 หัว, ผนังกั้นหนาและมีกล้ามเนื้อมดลูกด้านใน, มดลูกแฝด (มีมดลูกแยก 2 ข้างโดยสมบูรณ์) หรือมดลูกข้างเดียว สามารถรักษาด้วยการทำเด็กหลอดแก้วและเลือกใส่ตัวอ่อนในด้านที่ใหญ่กว่า แต่มีความเสี่ยงสูงขึ้นในการคลอดก่อนกำหนด ครรภ์เป็นพิษ หรือเด็กตัวเล็ก
ปัญหามีลูกยาก ภาวะมดลูกเจริญผิดปกติแต่กำเนิด
  • [ 17:37 ] โรคของมดลูกที่เกิดขึ้นภายหลัง:
  • [ 18:16 ] เนื้องอกมดลูก: แบ่งตามตําแหน่ง ได้แก่ (1) อยู่ที่ผิวมดลูกและยื่นออกไปด้านนอกมดลูก (2) อยู่ในกล้ามเนื้อมดลูกหรือในเนื้อมดลูก (3) ยื่นเข้าไปในโพรงมดลูก ซึ่งตำแหน่งที่ 3 นี้จะมีผลต่อการฝังตัวของตัวอ่อน แนะนำให้ส่องกล้องผ่าตัดออกก่อน ส่วนตำแหน่งที่ 1 และ 2 ไม่มีผลต่อการตั้งครรภ์ จึงไม่จําเป็นต้องผ่าตัด ยกเว้นมีอาการที่เกิดจากการกดเบียดจากก้อนเนื้องอก เช่น ปัสสาวะบ่อย อุจจาระผิดปกติ ปวดท้องหรือแน่นท้องมาก การผ่าตัดมดลูก หากลึกถึงชั้นกล้ามเนื้อมดลูก ต้องรอแผลสมานประมาณ 1 ปี จึงจะตั้งครรภ์ได้ เพื่อป้องกันมดลูกแตก
  • [ 20:45 ] ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก: เกิดจากผนังมดลูกหนาตัวผิดปกติ หากติ่งเนื้อมีขนาดใหญ่เกิน 1 ซม. ร่วมกับมีประวัติแท้งในไตรมาสแรกหรือใส่ตัวอ่อนหลายรอบแล้วไม่ท้อง แนะนำให้ผ่าตัดออก ส่วนในเคสที่ไม่เข้าเงื่อนไขก็ควรต้องพิจารณาร่วมกับปัจจัยอื่นด้วย เช่น มีตัวอ่อนเยอะหรือไม่ หากมีตัวอ่อนที่ปกติเพียงตัวเดียวก็อาจจะแนะนําให้ผ่าตัดก่อน และหากมีขนาดใหญ่เกิน 2 ซม. หรือมีอาการผิดปกติ เช่น มีเลือดออกกะปริบกะปรอย ประจำเดือนมาผิดปกติ ก็ควรผ่าตัดเช่นกัน
  • [ 24:12 ] เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ในกล้ามเนื้อมดลูก (มดลูกโต / Adenomyosis): หากมดลูกโตไม่มากมักไม่ต้องให้ยา แต่หากมดลูกโตมาก (เกิน 10-12 ซม.) หรือมีอาการปวดประจำเดือนมาก อาจต้องให้ยากดขนาดมดลูกให้เล็กลงประมาณ 2-3 เดือน เพื่อให้ผนังมดลูกดีขึ้นและเพิ่มโอกาสตั้งครรภ์

[ 25:30 ] 4. ปัญหาที่ท่อนำไข่

หากท่อนำไข่อุดตัน จะทำให้มีลูกยาก สาเหตุอาจเกิดจาก ภาวะเยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis), การติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน, ประวัติการผ่าตัดในช่องท้องที่อาจทำให้เกิดพังผืด (เช่น ไส้ติ่งแตก), การแท้งติดเชื้อ, หรือเคยท้องนอกมดลูก

  • [ 26:34 ] การวินิจฉัย: ตรวจได้ด้วยการฉีดสีและเอ็กซเรย์ดูท่อนำไข่ หรือการทำอัลตราซาวด์ร่วมกับการฉีดน้ำเกลือว่าสามารถผ่านเข้าไปในช่องท้องได้หรือไม่
  • [ 30:54 ] แนวทางการรักษา:
  • โดยปกติตามธรรมชาติ อวัยวะตรงส่วนที่เป็นท่อ เนื้อเยื่อด้านในจะมีการสร้างสารคัดหลั่ง หรือน้ำในนั้น สำหรับลักษณะท่อนำไข่ที่มีส่วนต้นแคบกว่าส่วนปลาย น้ำจึงมักไหลไปทางส่วนปลายมากกว่า
  • ตันส่วนต้น: น้ำจะยังสามารถไหลไปทางปลายท่อนำไข่ได้ ท่อนำไข่จึงไม่บวม สามารถทำ ICSI (เด็กหลอดแก้ว) ได้เลยโดยไม่ต้องผ่าตัดท่อนำไข่
  • ตันส่วนปลาย: น้ำที่คั่งที่ไม่สามารถระบายออกไปได้ ทำให้เกิดภาวะท่อนำไข่บวมน้ำ นอกจากนัั้นน้ำที่คั่งที่สะสมไว้เป็นเวลานานจะมีสารอักเสบที่เป็นพิษ เมื่อน้ำที่เป็นพิษค่อยๆ ซึมไหลเข้าโพรงมดลูก จึงรบกวนการฝังตัวของตัวอ่อนและอาจพัดตัวอ่อนให้หลุดได้ ดังนั้นในเคสที่ทำ ICSI หมอจะแนะนำให้เก็บไข่ให้เรียบร้อยก่อน แล้วจึงไปผ่าตัดตัดท่อนำไข่ที่บวมน้ำออก ก่อนนำตัวอ่อนกลับมาใส่ในโพรงมดลูก เพื่อเพิ่มโอกาสการตั้งครรภ์

[ 31:35 ] 5. ปัญหาที่รังไข่

ความผิดปกติที่รังไข่ทำให้ไข่ไม่ตก หรือไข่ตกไม่สม่ำเสมอ สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่:

  • [ 31:50 ] ภาวะ PCOS (ถุงน้ำรังไข่หลายใบ): พบได้บ่อย ทำให้ไข่ไม่ตกเรื้อรัง ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ และมีลักษณะฮอร์โมนเพศชายเกิน รักษาได้ด้วยการให้ยากระตุ้นไข่ แล้วลองฉีดน้ำเชื้อ (IUI) หากไม่สำเร็จก็ข้ามไปทำ ICSI ได้
  • [ 32:42 ] ความผิดปกติของฮอร์โมน: การมีปัญหาฮอร์โมนไทรอยด์ หรือ ฮอร์โมนโปรแลคติน (ฮอร์โมนกระตุ้นการสร้างน้ำนม) ผิดปกติ จะไปรบกวนทำงานของระบบสืบพันธุ์ ทำให้ไข่ไม่ตก ต้องรับยาเพื่อปรับระดับฮอร์โมน
  • [ 33:41 ] ปัญหาจากน้ำหนักตัว:
  • น้ำหนักตัวเกิน (อ้วน): ทำให้ระบบฮอร์โมนเปลี่ยนแปลง ไข่ตกไม่สม่ำเสมอ แพทย์จะแนะนำให้ลดน้ำหนักตัวลงอย่างค่อยเป็นค่อยไป โดยช่วงแรกอาจจะลดประมาณ 5-10% ของน้ำหนักปัจจุบันก่อน แล้วค่อยๆ ลดมากขึ้นเท่าที่สามารถทำได้
  • [ 34:37 ] ผอมเกินไป / ออกกำลังกายหนักเกินไป: ผู้หญิงจำเป็นต้องมีเปอร์เซ็นต์ไขมัน (Body Fat) อย่างน้อย 22% ขึ้นไป ประจำเดือนจึงจะมาสม่ำเสมอ หากออกกำลังกายจนไขมันเหลือน้อยกว่า 10% ร่างกายจะคิดว่าอยู่ในสภาวะที่มีความเครียด ขาดสารอาหาร  ก็จะกดการทำงานของระบบสืบพันธุ์ ทำให้ไข่ไม่ตก ประจำเดือนไม่มา จึงทำให้มีลูกยากได้

[ 36:09 ] สาเหตุอื่นๆ ที่พบได้น้อย

นอกเหนือจากโครงสร้างทางกายภาพแล้ว อาจมีปัญหาอื่นๆ เช่น กลุ่มอาการ Antiphospholipid Syndrome (ภาวะเลือดแข็งตัวง่าย) ซึ่งมีโอกาสพบได้น้อยกว่า 2-5% มักจะตรวจหาสาเหตุนี้ในกรณีที่หาสาเหตุอื่นไม่เจอ หรือคนไข้เคยใส่ตัวอ่อนมาแล้วหลายรอบแต่ไม่สำเร็จ ซึ่งสามารถรักษาด้วยการปรับยาเพื่อช่วยให้ตั้งครรภ์ได้

หากมีคำถามเพิ่มเติม สามารถติดต่อเราได้ทุกช่องทางของ Superior A.R.T.

LIVE โดย

LIVE หมอจิว นพ. สิริเชษฐ์ อเนกพรวัฒนา (ว.47770)

นพ. สิริเชษฐ์ อเนกพรวัฒนา (ว.47770)
สูตินรีแพทย์ ผู้ชำนาญการด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ และภาวะมีบุตรยาก

ประวัติแพทย์ นัดหมายแพทย์

ข่าวสารและบทความอื่นๆ

𝐒𝐮𝐩𝐞𝐫𝐢𝐨𝐫 𝐀.𝐑.𝐓. 𝐋𝐈𝐕𝐄 : 🅔🅟.67 ❝มดลูกโต มี Chocolate Cyst ปวดท้องประจำเดือน ส่งผลให้มีลูกยากไหม❞

Superior A.R.T. LIVE EP.67 นี้ เจาะลึกเรื่องภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ช็อกโกแลตซีสต์ และภาวะมดลูกโต มีอาการอะไรบ้าง ส่งผลให้มีลูกยากอย่างไร พร้อมแนวทางการรักษาสำหรับผู้ที่วางแผนอยากมีบุตรในอนาคต

𝐒𝐮𝐩𝐞𝐫𝐢𝐨𝐫 𝐀.𝐑.𝐓. 𝐋𝐈𝐕𝐄 : 🅔🅟.66 ❝ไข่น้อย กระตุ้นไข่ แล้วไม่ได้ไข่ ทำอย่างไรได้บ้าง❞

ใน EP. 66 นี้ เราจะมาทำความเข้าใจว่า “จำนวนไข่ตั้งต้นน้อย” มีสาเหตุเกิดจากอะไร แล้วเราจะรู้ได้อย่างไรว่าไข่ตั้งต้นน้อย รวมถึงแนวทางแก้ไขให้การรักษารอบหน้าได้ไข่ที่มีคุณภาพ ทั้งในมุมของการเตรียมตัวของคนไข้ และกระบวนการทางการแพทย์จากฝั่งของคุณหมอ

13 มิ.ย. วันสากลเพื่อการตระหนักรู้เกี่ยวกับภาวะผิวเผือก ภาวะผิวเผือก คัดกรองได้ด้วย Karyomapping

มาทำความรู้จักกับ ภาวะผิวเผือก ที่สามารถถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้ แล้วเราจะป้องกันการส่งต่อภาวะนี้ไปยังลูกน้อยได้อย่างไร