ข่าวสารและบทความ

𝐒𝐮𝐩𝐞𝐫𝐢𝐨𝐫 𝐀.𝐑.𝐓. 𝐋𝐈𝐕𝐄 : 🅔🅟.67 ❝มดลูกโต มี Chocolate Cyst ปวดท้องประจำเดือน ส่งผลให้มีลูกยากไหม❞

(คลิปย้อนหลัง ไลฟ์เมื่อวันที่  11 ตุลาคม พ.ศ.2567 โดยหมอนิ พญ.นิศารัตน์ สุนทราภา (ว.36947) สูตินรีแพทย์ ผู้ชำนาญการด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ และภาวะมีบุตรยาก)

ปัญหาการปวดท้องประจำเดือนอย่างรุนแรง อาจไม่ใช่แค่เรื่องปกติของผู้หญิงเสมอไป แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคแฝงที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพและโอกาสในการตั้งครรภ์ บทความนี้สรุปความรู้จาก Superior A.R.T. LIVE EP.67 ที่เจาะลึกเรื่องภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ช็อกโกแลตซีสต์ และภาวะมดลูกโต มีอาการอะไรบ้าง ส่งผลให้มีลูกยากอย่างไร พร้อมแนวทางการรักษาสำหรับผู้ที่วางแผนอยากมีบุตรในอนาคต

[ 01:39 ] ทำความรู้จักสรีระและมดลูกของผู้หญิง

ก่อนจะเข้าใจตัวโรค เราต้องมาทำความรู้จักกายวิภาคพื้นฐานกันก่อน มดลูกของผู้หญิงตั้งอยู่ตรงกลางลำตัว ประกอบด้วยส่วนต่างๆ ดังนี้:

  • ช่องคลอดและปากมดลูก ช่องคลอดอยู่ส่วนล่างสุด ต่อด้วยปากมดลูก 
  • ตัวมดลูก อยู่ตรงกลางต่อเนื่องจากปากมดลูกขึ้นมา ภายในจะมี “โพรงมดลูก” ซึ่งถูกบุด้วย “เยื่อบุโพรงมดลูก” และล้อมรอบด้วยชั้นกล้ามเนื้อมดลูก
  • ปีกมดลูก (ท่อนำไข่) และ รังไข่ ทั้งสองข้าง (ซ้ายและขวา)

[ 02:52 ] ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ และ ช็อกโกแลตซีสต์ คืออะไร?

โดยปกติ “เยื่อบุโพรงมดลูก” จะเจริญและหลุดลอกออกมาเป็นประจำเดือนทุกเดือน เลือดประจำเดือนจะไหลออกมาทางช่องคลอด แต่ในผู้หญิงบางคน อาจมีเลือดประจำเดือนบางส่วนไหลย้อนกลับเข้าไปในช่องท้องผ่านทางท่อนำไข่

โดยส่วนใหญ่ร่างกายจะกำจัดเลือดเหล่านี้ได้เอง แต่ในคนไข้กลุ่มนี้ ร่างกายจะไม่สามารถกำจัดได้หมด ทำให้เยื่อบุเหล่านี้ไปเกาะตามที่ต่างๆ เช่น ชั้นกล้ามเนื้อมดลูก ท่อนำไข่ รังไข่ หรือแม้แต่เยื่อหุ้มปอด ภาวะนี้เรียกว่า “เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่” (Endometriosis)

[ 04:49 ] ทำไมถึงเรียกว่า “ช็อกโกแลตซีสต์”? 

เมื่อเยื่อบุเหล่านี้ไปเกาะที่ “รังไข่” และฟอร์มตัวเป็นถุงน้ำ เลือดประจำเดือนเก่าที่คั่งค้างอยู่ภายในจะมีสีคล้ำคล้ายน้ำช็อกโกแลต จึงเป็นที่มาของชื่อเล่นว่า “ช็อกโกแลตซีสต์” (Chocolate Cyst) นั่นเอง

[ 05:53 ] อาการเตือน! แบบไหนที่เสี่ยงเป็นเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่?

หากคุณมีอาการเหล่านี้ ควรหมั่นสังเกตตัวเองและพบแพทย์:

  • ปวดท้องประจำเดือนรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ: อาการปวดเกิดตรงบริเวณที่มีเยี่อบุไปเกาะ  ทำให้เกิดอาการระคายเคือง ปวดท้องประจำเดือนมากขึ้นเรื่อยๆ จากที่ปวดเล็กน้อย เคยทนได้ กลายเป็นต้องเริ่มทานยาแก้ปวด เข่น พาราเซตตามอล ต่อมาต้องทานยาแก้ปวดกลุ่มที่แรงขึ้น (เช่น ไอบูโพรเฟน, พอนสแตน) หรือต้องไปฉีดยาแก้ปวด
  • เจ็บเวลามีเพศสัมพันธ์: เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ทําให้เกิดการอักเสบ ร่างกายก็จะพยายามควบคุมการอักเสบนั้น โดยการสร้างพังผืดมาห้อมล้อมตรงบริเวณที่มีเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เนื้อเยื่อตรงนั้นก็จะแข็ง ไม่ยืดหยุ่น ทำให้เกิดอาการเจ็บเมื่อมีเพศสัมพันธ์ได้
  • ปวดเบ่งเวลาขับถ่าย: หากเยื่อบุไปเกาะบริเวณลำไส้ จะทำให้ปวดมากเวลาอุจจาระในช่วงที่มีประจำเดือน
  • หายใจไม่อิ่มช่วงมีประจำเดือน (พบน้อย): เกิดจากเยื่อบุไปเกาะถึงเยื่อหุ้มปอด ทำให้ปอดแตกในช่วงมีรอบเดือน

[ 09:03 ] ช็อกโกแลตซีสต์ ทำให้มีลูกยากได้อย่างไร?

ภาวะนี้เปรียบเสมือนการสร้าง “บ้านที่ร้อนและอักเสบ” ทำให้เกิดผลกระทบต่อการตั้งครรภ์หลายประการ:

  • 1. เกิดพังผืดรัดท่อนำไข่: สารอักเสบทำให้เกิดพังผืด เมื่อไปรัดท่อนำไข่ ก็จะทำให้ท่อนำไข่ตันหรือบวม
  • 2. คุณภาพและปริมาณไข่ลดลง: ไข่ที่อยู่รอบๆ ช็อกโกแลตซีสต์มีการอักเสบอยู่ตลอดเวลา ทำให้ไข่สลายตัวเร็วขึ้น นอกจากนี้ อาจตอบสนองต่อยากระตุ้นไข่ได้ไม่ดี บางครั้งไข่ไม่โต หรือบางครั้งไข่โตเร็วเกินไป ขนาดไข่ดูใหญ่แต่เจาะออกมากลับเป็นไข่อ่อน คุณภาพของไข่ไม่ดี ส่งผลต่อคุณภาพของตัวอ่อนไม่ดี โอกาสตั้งครรภ์จึงลดลง
  • 3. ขัดขวางการฝังตัวของตัวอ่อน: สารก่อการอักเสบทำให้สภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม ตัวอ่อนจึงฝังตัวได้ยาก

[ 11:39 ] ภาวะมดลูกโต (Adenomyosis) ญาติสนิทของช็อกโกแลตซีสต์

ภาวะมดลูกโตเกิดจากเนื้อเยื่อบุโพรงมดลูกแทรกตัวเข้าไปใน “ชั้นกล้ามเนื้อมดลูก” ทำให้ผนังมดลูกขยายขนาดหนาขึ้น

  • อาการเด่น: ปวดท้องประจำเดือนอย่างหนักเฉพาะช่วงที่มีรอบเดือน และมีปริมาณเลือดประจำเดือนออกเยอะมากผิดปกติ เพราะมีพื้นที่เยื่อบุโพรงมดลูกมากขึ้น
  • ปัญหาการมีบุตร: มดลูกที่โตจะมีการบีบตัวแรงกว่าปกติ อาจบีบไล่ตัวอ่อนออก หรือมีการอักเสบในชั้นกล้ามเนื้อส่งผลให้ตัวอ่อนฝังตัวไม่สำเร็จ

[ 13:48 ] แนวทางการรักษาช็อกโกแลตซีสต์และภาวะมดลูกโต

การรักษาจะขึ้นอยู่กับ “ความต้องการมีบุตร” เป็นหลัก

สำหรับผู้ที่ยังไม่อยากมีบุตร

  • ก้อนไม่ใหญ่: ใช้ยาฮอร์โมน (ยาคุมกำเนิด) เพื่อควบคุมอาการและกันไม่ให้โรคเป็นมากขึ้น
  • ก้อนใหญ่ (เกิน 4 ซม.) และปวดมาก: หากทานยาไม่ได้ผล แพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัด

สำหรับผู้ที่อยากมีบุตร

  • อายุยังน้อย ท่อนำไข่ไม่ตัน อสุจิดี: สามารถลองตั้งครรภ์ด้วยวิธีธรรมชาติก่อนได้ ไม่จำเป็นต้องข้ามไปทำเด็กหลอดแก้วทันที
  • อายุมาก รังไข่เสื่อมหรือมีไข่น้อย ท่อนำไข่ตัน หรือฝ่ายชายมีปัญหาเรื่องสเปิร์ม: แนะนำให้ทำเด็กหลอดแก้ว (IVF / ICSI)
  • ต้องผ่าตัดไหม :
  • ช็อคโกแลตซีสต์ หากซีสต์มีขนาดไม่ใหญ่มาก แพทย์มักจะกระตุ้นและเก็บไข่ไว้ก่อน และพิจารณาให้ยา หรือผ่าตัดซีสต์ออก ก่อนย้ายตัวอ่อน เพื่อเพิ่มโอกาสการตั้งครรภ์
  • ภาวะมดลูกโต หากมดลูกขนาดโตไม่มาก ปวดท้องไม่มาก ก็สามารถใส่ตัวอ่อนได้ แต่หากมีขนาดใหญ่มาก ก็อาจจะฉีดยาเพื่อให้ขนาดมดลูกลดลง ลดการอักเสบ ก่อนการใส่ตัวอ่อน

[ 16:34 ] การตั้งครรภ์และหลังคลอดสำหรับผู้มีภาวะมดลูกโต

  • ระหว่างตั้งครรภ์: อาจพบผลข้างเคียงบ้าง เช่น รกฝังตัวได้ไม่ดี เด็กตัวเล็กกว่าปกติ ท่าของเด็กผิดปกติ หรืออาจคลอดก่อนกำหนดเล็กน้อย แต่โดยรวมไม่ได้เพิ่มความเสี่ยงของทารกพิการ
  • หลังคลอด: ในคนไข้ที่มีช็อกโกแลตซีสต์หรือภาวะมดลูกโต ช่วงที่ให้นมบุตร ฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนจะสูง ช่วยกดอาการของโรคไว้ อาการมักจะกลับมาเมื่อหยุดให้นมและประจำเดือนกลับมาปกติ จึงควรต้องพบแพทย์เพื่อติดตามอาการต่อเนื่อง

[ 18:21 ] เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่และมดลูกโตจะหายขาดเมื่อไหร่?

เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่และมดลูกโต ถูกกระตุ้นด้วย “ฮอร์โมนเพศหญิง” ดังนั้นโรคจะหายขาดไปเองเมื่อ “เข้าสู่วัยทอง” เนื่องจากระดับฮอร์โมนลดลงอย่างถาวร

[ 19:14 ] ตอบคำถามจากทางบ้าน (Q&A)

  • มีอาการคล้ายไข้ทับฤดู ช่วงประจำเดือนมาเกี่ยวข้องกันไหม?: อาการคลื่นไส้  ตัวรุมๆ เหมือนมีไข้ สามารถเกิดขึ้นได้จากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน ยิ่งผู้ที่มีภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ จะปวดท้องหนักมาก ทำให้ร่างกายรู้สึกอ่อนเพลียและเหมือนเป็นไข้ได้
  • ปวดท้องรุนแรง หน้ามืดวันแรก แต่ตรวจภายในปกติ?: การตรวจภายในทั่วไป อาจมองไม่เห็นซีสต์หรือพังผืดที่ซ่อนอยู่ ควรตรวจด้วยการทำอัลตราซาวด์ ร่วมด้วยจึงจะเห็นความผิดปกติ เช่น ซีสต์ชัดเจนมากขึ้น

[ 21:07 ] เทรนด์ใหม่: การฝากไข่ (Egg Freezing) เพื่ออนาคต

ปัจจุบันแพทย์มีคำแนะนำสำหรับผู้หญิงที่มีภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ที่รังไข่ (ช็อกโกแลตซีสต์) ว่า ปริมาณไข่จะสลายและลดลงเร็วกว่าคนทั่วไป หากอนาคตวางแผนอยากมีบุตร ควรพิจารณา “การกระตุ้นและเก็บไข่ ฝากไข่ แช่แข็งไข่“ เอาไว้ตั้งแต่เนิ่นๆ หรือทำก่อนเข้ารับการผ่าตัดซีสต์ เพื่อป้องกันปัญหาไข่น้อยจนมีลูกยากในอนาคต

คำแนะนำทิ้งท้าย: ผู้หญิงทุกคนควรเข้ารับการตรวจภายในและอัลตราซาวด์เป็นประจำทุกปี โดยเฉพาะหากมีอาการปวดประจำเดือนรุนแรง หรือประจำเดือนมาผิดปกติ การพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้นจะช่วยให้รักษาได้ง่ายและรักษาโอกาสในการมีบุตรไว้ได้

หากมีคำถามเพิ่มเติม สามารถติดต่อเราได้ทุกช่องทางของ Superior A.R.T.

LIVE โดย

LIVE หมอนิ พญ. นิศารัตน์ สุนทราภา (ว.36947)

พญ. นิศารัตน์ สุนทราภา (ว.36947)
สูตินรีแพทย์ ผู้ชำนาญการด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ และภาวะมีบุตรยาก

ประวัติแพทย์ นัดหมายแพทย์

ข่าวสารและบทความอื่นๆ

𝐒𝐮𝐩𝐞𝐫𝐢𝐨𝐫 𝐀.𝐑.𝐓. 𝐋𝐈𝐕𝐄 : 🅔🅟.66 ❝ไข่น้อย กระตุ้นไข่ แล้วไม่ได้ไข่ ทำอย่างไรได้บ้าง❞

ใน EP. 66 นี้ เราจะมาทำความเข้าใจว่า “จำนวนไข่ตั้งต้นน้อย” มีสาเหตุเกิดจากอะไร แล้วเราจะรู้ได้อย่างไรว่าไข่ตั้งต้นน้อย รวมถึงแนวทางแก้ไขให้การรักษารอบหน้าได้ไข่ที่มีคุณภาพ ทั้งในมุมของการเตรียมตัวของคนไข้ และกระบวนการทางการแพทย์จากฝั่งของคุณหมอ

13 มิ.ย. วันสากลเพื่อการตระหนักรู้เกี่ยวกับภาวะผิวเผือก ภาวะผิวเผือก คัดกรองได้ด้วย Karyomapping

มาทำความรู้จักกับ ภาวะผิวเผือก ที่สามารถถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้ แล้วเราจะป้องกันการส่งต่อภาวะนี้ไปยังลูกน้อยได้อย่างไร

นวัตกรรม “น้ำยาเลี้ยงตัวอ่อน” ที่จำลองอ้อมกอดแม่ตั้งแต่ในห้องแล็บ

การตั้งครรภ์ที่สมบูรณ์ไม่ได้ขึ้นอยู่กับคุณภาพของตัวอ่อน เพียงอย่างเดียว แต่สภาพแวดล้อมที่ตัวอ่อนอาศัยอยู่ก็สำคัญไม่แพ้กัน มาทำความรู้จักกับ GM-CSF นวัตกรรมน้ำยาเลี้ยงตัวอ่อน ที่เป็นความหวังใหม่ให้กับคนมีลูกยากและเคยแท้งบุตรมาก่อน