ถามหมอ 💬 กับหมอนิ

ในกระบวนการทำเด็กหลอดแก้ว เชื่อว่าหลังจากที่คุณแม่ได้ ใส่ตัวอ่อน กลับเข้าไปในโพรงมดลูกแล้ว คงจะตั้งตารอผลการตั้งครรภ์ด้วยใจจดจ่อ และอาจจะมีคำถามว่า ต้องใช้เวลากี่วันจึงจะรู้ว่าท้อง?

วันนี้คุณหมอนิ พญ.นิศารัตน์ สุนทราภา สูตินรีแพทย์ ผู้ชำนาญการด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ และภาวะมีบุตรยาก จะมาเฉลยข้อสงสัยเกี่ยวกับเรื่องนี้ ให้คุณแม่ได้คลายความกังวลกันค่ะ 😊

บอกเล่าเรื่องราว ประสบการณ์เคสสุดโหด เพื่อเป็นกำลังใจให้ผู้มีบุตรยาก อย่าเพิ่งยอมแพ้

บอกเล่าประสบการณ์ 6 เคส สุดโหด กว่าจะสำเร็จ โดยคุณหมอนิ หรือแพทย์หญิงนิศารัตน์ สุนทราภา (ว.36947) สูตินรีแพทย์ ผู้ชำนาญการด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ และภาวะมีบุตรยาก ที่คลินิก Superior A.R.T. ตั้งแต่คนไข้ที่อายุมาก คนไข้ฝ่ายหญิงที่มีไข่น้อยมาก ฝ่ายชายที่มีปัญหาเรื่องคุณภาพสเปิร์ม หรือมีปัญหาทั้งฝ่ายหญิงและฝ่ายชาย ซึ่งหากใครมีปัญหาที่คล้ายๆ กัน อาจจะนำไปปรับใช้ในการรักษาของเคสตัวเองได้  

ก่อนอื่น ควรประเมินก่อนว่าคนไข้มีปัญหาอะไรบ้าง เริ่มต้นจากการตรวจดู จำนวนของไข่ ได้แก่ 

ในส่วนของ คุณภาพไข่ ไม่มีการตรวจใดที่สามารถบอกได้ว่า คุณภาพของไข่ดีหรือไม่ดี จนกว่าจะเก็บไข่ออกมาดูหน้าตาของไข่ เช่น เปลือกไข่รูปร่างปกติไหม ขอบของเซลล์ไข่กับเปลือกไข่ห่างกันขนาดไหน ความเนียนของเนื้อไข่เป็นอย่างไร เวลายิง ICSI เข้าไปแล้ว เนื้อไข่นิ่มเกินไป แตก หรือเหนียวไหม ก็ช่วยบอกเรื่องคุณภาพของไข่ได้ 

แต่อย่างไรก็ตาม ก็มีปัจจัยบางอย่างที่ช่วยบอกได้ว่า อาจจะมีปัญหาเรื่องคุณภาพไข่ เช่น  

สำหรับฝ่ายชาย วิธีการประเมินค่อนข้างง่าย คือเก็บอสุจิ หรือ สเปิร์ม เพื่อตรวจดูปริมาณของสเปิร์ม โดยจะดูทั้งจำนวน เปอร์เซ็นต์ของตัววิ่ง และรูปร่างของสเปิร์มที่ปกติ ซึ่งจะสามารถบอกได้ทั้งจำนวน และคุณภาพของสเปิร์มได้ระดับหนึ่ง  

ในปัจจุบัน มีการตรวจที่ละเอียดมากขึ้น คือ ตรวจสเปิร์ม DNA Fragmentation เพื่อดูว่ามีการแตกหักของ DNA ที่หัวของสเปิร์มหรือไม่ ทำให้สามารถบอกคุณภาพของสเปิร์มได้ดีมากขึ้น และช่วยทำนายได้ว่า เมื่อผสมตัวอ่อนทำเด็กหลอดแก้วแล้ว คุณภาพของตัวอ่อนจะดีแค่ไหน เปอร์เซ็นต์ความผิดปกติของโครโมโซมของตัวอ่อนจะมากหรือน้อยแค่ไหน ก็ขึ้นอยู่กับเปอร์เซ็นต์ของสเปิร์ม DNA Fragmentation ด้วย 

🌟 มาถึงประสบการณ์การรักษาผู้มีบุตรยาก 6 เคสสุดโหดของคุณหมอ  

เคสที่ 1

คนไข้ฝ่ายหญิงอายุ 37 ปี แต่มีไข่น้อยมาก วัดค่าฮอร์โมน AMH ได้เพียง 0.008 ซึ่งถือว่าน้อยมากจนแทบตรวจหาไม่เจอ ส่วนฝ่ายชายอายุ 60 ปี มีประวัติมีบุตรและทำหมันแล้ว จึงต้องผ่าตัดเก็บสเปิร์มจากลูกอัณฑะโดยตรง (TESE) โดยใช้หลอดดูดหรืออาจจะเปิดแผลเล็กๆ เพราะเมื่อทำหมันแล้ว จะไม่มีสเปิร์มจากการหลั่งเองโดยธรรมชาติ 

อายุของฝ่ายชายมีผลต่อคุณภาพสเปิร์มหรือไม่? 

ถ้าอายุไม่ได้สูงมาก ส่วนใหญ่จะไม่ค่อยมีผล โดยจะตัดช่วงอายุ ประมาณ 55 ปี หากอายุมากอาจส่งผลต่อคุณภาพสเปิร์มได้ และหากฝ่ายชายมีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดันที่ควบคุมได้ไม่ดี หรือมีพฤติกรรมสูบบุหรี่ ดื่มเหล้าจัด คุณภาพของสเปิร์มอาจจะแย่ลงก่อนอายุ 55 ปี 

เมื่อฝ่ายหญิงเข้ามากระตุ้นไข่ ในวันที่ 2 ของรอบเดือน ตรวจอัลตราซาวน์ เห็นไข่ประมาณ 1-2 ใบ ค่าฮอร์โมน FSH ได้ 27 ซึ่งปกติแล้วค่า FSH ที่ดี ไม่ควรเกิน 10  

หลังจากนั้น คุณหมอได้มีการพูดคุยเพื่อวางแผนการรักษากับคนไข้ บอกถึงโอกาส และคนไข้ไม่ต้องการเสียเวลา ขอลองกระตุ้นเลย แม้ว่ารอบนี้ดูไม่ค่อยดี ใช้เวลากระตุ้นไข่ 11 วัน ปรับยาฉีดตามค่าฮอร์โมน และใช้ฮอร์โมนแอนโดรเจลช่วยดันให้ไข่โต หลังจากที่กระตุ้นไข่ไปเรื่อยๆ คนไข้เริ่มมีไข่ที่โตตามมาภายหลัง ซึ่งก่อนที่จะเก็บไข่ คุณหมอเห็นไข่ประมาณ 4 ใบ แต่เมื่อถึงเวลาเก็บไข่ กลับเก็บได้เพียง 1 ใบ ซึ่งเป็นเรื่องที่พบได้ในคนไข้ที่ AMH ต่ำมากๆ เพราะการทำอัลตราซาวด์ คือการวัดฟองไข่ (follicle) แต่จะไม่สามารถรู้ได้ว่าด้านในฟองไข่นั้น มีไข่ (oocyte) อยู่ไหม เราจะรู้ว่าในฟองไข่มีไข่หรือไม่ ก็ต่อเมื่อเราเจาะเข้าไปแล้วเก็บไข่ออกมา ดังนั้นจึงมีโอกาสเจอคนไข้ที่เห็นไข่อยู่ประมาณหนึ่ง แต่เก็บไข่ได้น้อยกว่าที่คาดไว้ โดยเฉพาะในคนไข้ที่ AMH ต่ำ หรืออายุมาก 

อย่างไรก็ตาม ไข่ 1 ใบของคนไข้ สามารถผสมได้ตัวอ่อนและพัฒนาไปถึงระยะบลาสโตซิสต์ได้ และตรวจโครโมโซมตัวอ่อนด้วย เพราะฝ่ายหญิงอายุเกิน 35 บวกกับสเปิร์มที่มาจากลูกอัณฑะโดยตรงมีโอกาสเป็นสเปิร์มที่ผิดปกติมากขึ้น ผลตรวจพบว่าตัวอ่อนมีความผิดปกติ มีโครโมโซมคู่ที่ 14 หายไป 1 แท่ง  

คุณหมอได้คุยกับคนไข้ถึงแนวโน้มผลลัพธ์ของการรักษา ซึ่งมีแนวโน้มที่จะไม่ค่อยดี เพราะมีปัญหาทั้งฝ่ายชายและฝ่ายหญิง แต่คนไข้กำลังใจดีมาก พร้อมสู้ต่อ เมื่อกระตุ้นไข่รอบที่ 3 คุณหมอจึงลองปรับยาให้เหมาะสมตามฮอร์โมน และใช้ยาเตรียมไข่ก่อนประจำเดือนมา ช่วยให้ไข่ขนาดใกล้เคียงกัน จนสามารถเก็บไข่ได้ 3 ใบ ผสมตัวอ่อนได้ 2 ตัว และไปถึงระยะบลาสโตซิสต์ได้ 1 ตัว และโชคดีก็มาถึง เพราะเมื่อตรวจโครโมโซมแล้ว ได้ตัวอ่อนที่ปกติ ก่อนใส่ตัวอ่อน มีการเตรียมตัวอย่างดี ไม่ว่าจะดูความหนา การเรียงตัวของเยื่อบุโพรงมดลูก และตรวจภูมิคุ้มกัน  สุดท้ายคนไข้ก็ตั้งครรภ์สำเร็จ จนคลอดออกมาเป็นหนูน้อยน่ารัก 

จากเคสนี้ สรุปว่าแม้ฝ่ายหญิงจะมีไข่น้อยมาก แต่อายุยังไม่ได้เยอะมาก หากไข่ที่กระตุ้นในรอบนั้นๆ มีไข่ที่ดี ก็มีโอกาสที่จะได้ตัวอ่อน โดยอาจจะต้องปรับยาเพื่อจะให้ได้จำนวนไข่ที่ดีขึ้น ซึ่งคุณหมอคิดว่ายาอาจจะมีผลอยู่บ้าง เพราะยาบางชนิดอาจจะทำให้ไข่โตได้ดีขึ้น เมื่อไข่โตดีก็มีโอกาสที่จะได้ไข่ที่ใช้ได้เยอะขึ้น แต่ปัจจัยที่ส่งผลต่อคุณภาพของไข่ก็ยังมาจากตัวคนไข้เองเป็นหลัก  

เคสที่ 2

เป็นเคสที่มีปัญหาทั้งไข่และสเปิร์ม และต้องตรวจโรคทางพันธุกรรมร่วมด้วย  

ในเคสนี้ ฝ่ายหญิงอายุ 40 ปี ค่า AMH อยู่ที่ 0.2 ส่วนฝ่ายชายอายุ 44 ปี สเปิร์มมีปัญหาทั้งเรื่องจำนวนน้อย รูปร่างผิดปกติเยอะ และตัววิ่งต่ำกว่าเกณฑ์มาก  

ในปี 2564 ฝ่ายหญิงเคยทำเด็กหลอดแก้วที่อื่น ขณะนั้นคนไข้อายุประมาณ 38 ปี แต่กระตุ้นแล้วไม่มีไข่โต จึงต้องยกเลิกไป ส่วนครั้งที่ 2 เก็บไข่ได้ 2 ใบ ได้ตัวอ่อน 1 ตัว และใส่ตัวอ่อนรอบสด โดยที่ไม่ได้ตรวจโครโมโซม จนตั้งครรภ์และคลอด พบว่าลูกมีปัญหาเป็นกล้ามเนื้ออ่อนแรง ซึ่งตรวจพบเป็นโรคที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม โดยทั้งคุณพ่อและคุณแม่เป็นพาหะโดยที่ไม่รู้มาก่อน หลังจากนั้นไม่นาน ลูกก็เสียชีวิต  

ทั้งคู่จึงเข้ามาปรึกษาคุณหมอที่ Superior A.R.T. เพื่อเริ่มต้นทำเด็กหลอดแก้วรอบใหม่ และตรวจยีนส์ของโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรงในตัวอ่อนด้วย เนื่องจากในทุกการตั้งครรภ์ ตัวอ่อนมีโอกาสเป็นโรคได้ 50%

ความยากไม่ได้มีแค่นั้น… ฝ่ายหญิงยังพบปัญหามีช็อกโกแลตซีสต์ (ถุงน้ำรังไข่) ประมาณ 3 เซนติเมตรอีก เริ่มต้น เห็นไข่อยู่ 2 ใบ คุณหมอเลยใช้สูตรการกระตุ้นไข่ที่เรียกว่า Mild Stimulation คือเริ่มจากการกินยากระตุ้นให้ไข่โตมาก่อนประมาณ 5 วัน หลังจากนั้นจะอัลตราซาวด์ดูว่ามีการตอบสนองหรือไม่ หากไข่ตอบสนองก็จะฉีดยาต่อ โดยสูตรนี้จะใช้ในคนไข้ที่มีไข่น้อย ซึ่งไม่ว่าจะฉีดยาแค่ไหนก็มีไข่อยู่เพียงเท่านี้ กินยาก็มีไข่เท่าเดิม โดยข้อดีของการใช้ Mild Stimulation คือทำให้คนไข้เจ็บตัวน้อยลง เพราะฉีดยาน้อยลง และประหยัดเงิน ได้ผลลัพธ์ไม่ต่างกับการใช้ยาเต็มที่ ในรอบนี้ เก็บไข่ได้ 4 ใบ เป็นไข่สุก 2 ใบ และได้ตัวอ่อน 2 ตัว โดยตัวอ่อนทั้ง 2 ตัว พัฒนาไปถึงระยะบลาสโตซิสต์ทั้งคู่ แต่เมื่อตรวจโครโมโซม 23 คู่ ปรากฏว่าได้ตัวอ่อนโครโมโซมปกติ 1 ตัว และโครโมโซมผิดปกติ 1 ตัว แต่ทั้ง 2 ตัวเป็นโรค จึงไม่สามารถใส่กลับเข้าไปในโพรงมดลูกได้ 

หลังจากนั้น คนไข้ได้กลับไปเตรียมตัวอีกครั้ง กินยาบำรุงหรือวิตามินต่างๆ และออกกำลังกาย โดยในรอบนี้เห็นไข่อยู่เริ่มต้นข้างละประมาณ 2 ใบ ซึ่งได้ใช้สูตรกระตุ้นคล้ายกับครั้งก่อน โชคดีที่คนไข้ตอบสนองต่อการกระตุ้นดี จากไข่ที่เห็นข้างละ 2 ใบ หลังกระตุ้นด้วยยากินและยาฉีดแล้ว จำนวนไข่ค่อยๆ เพิ่มขึ้น จนเก็บไข่ได้ 10 ใบ เป็นไข่สุก 7 ใบ ผสมได้ตัวอ่อน 6 ตัว และพัฒนาไปถึงระยะบลาสโตซิสต์ 4 ตัว ได้ตรวจโครโมโซมและตรวจยีน 4 ตัว และเป็นตัวอ่อนที่สามารถใส่กลับเข้าไปในโพรงมดลูกได้ 3 ตัว หลังจากนั้น ก็เตรียมใส่ตัวอ่อน ตรวจภูมิคุ้มกันและอื่นๆ ก่อนย้าย จนตอนนี้ คุณแม่คลอดน้องที่สมบูรณ์แข็งแรงได้หลายปีแล้ว  

สำหรับเคสนี้ ในฝ่ายชาย คุณหมอได้ใช้ Sperm MACS ช่วยแก้ปัญหาเรื่องอสุจิของฝ่ายชาย เพื่อช่วยเพิ่มคุณภาพตัวอ่อนให้ดี และให้ฝ่ายชายเตรียมตัว เช่น ออกกำลังกาย ลดน้ำหนัก นอนให้เพียงพอ และกินวิตามิน ก่อนเริ่มการรักษา  

ส่วนฝ่ายหญิง คุณหมอเลือกใช้การกระตุ้นแบบใจเย็น เพราะเคยถูกกระตุ้นแบบหนักมาแล้วแต่ไม่ได้ผล จึงต้องปรับไปใช้สูตรที่ได้ผลใกล้เคียงกัน และสบายกับคนไข้มากกว่า บางครั้งในคนไข้ที่เคยมีประวัติแบบนี้ อาจจะไม่สามารถจบได้ด้วยการกระตุ้นไข่เพียงรอบเดียว ซึ่งถ้าคนไข้เข้าใจไปพร้อมกับคุณหมอว่าจะต้องสู้ไปด้วยกัน เมื่อถึงจุดหนึ่งก็จะประสบความสำเร็จหากเป็นรอบไข่ที่ดี ซึ่งเวลาเลือกรอบที่กระตุ้นไข่ควรเลือกรอบที่ไข่เยอะ ฮอร์โมนดี หากเริ่มต้นดี โอกาสที่จะได้ไข่เยอะขึ้นก็จะมีมากขึ้น 

เคสที่ 3

ฝ่ายหญิงอายุ 45 ปี แต่งงานมาประมาณ 2 ปี ไม่เคยมีลูกมาก่อน มีค่า AMH อยู่ที่ 1 ส่วนฝ่ายชายอายุ 49 ปี อสุจิปกติไม่มีปัญหาใดๆ  

ในเคสนี้คุณหมอให้คนไข้เตรียมตัวโดยการกินวิตามินรวม Q10 วิตามินซี วิตามินอี กระตุ้นรอบแรกเก็บไข่ได้ 6 ใบ ผสมตัวอ่อนตรวจโครโมโซมได้ 2 ตัว แต่ผิดปกติทั้งหมด ซึ่งมีความเป็นไปได้สูงสำหรับคุณแม่ที่อายุ 45 ปี  

หลังจากนั้น คนไข้ก็กลับไปเตรียมตัวอีกครั้ง ในรอบที่ 2 เห็นไข่เริ่มต้นข้างหนึ่ง 5 ใบ อีกข้างหนึ่ง 2 ใบ ซึ่งฝ่ายหญิงมีค่า AMH ค่อนข้างดี จำนวนไข่เริ่มต้นจึงมีเยอะ หลังจากกระตุ้น คุณหมอมีการปรับยา ผสมยาตามการตอบสนองต่อฮอร์โมนของคนไข้ สุดท้ายเก็บไข่ได้ 5 ใบ ผสมได้ตัวอ่อนวันแรก 5 ตัว และไปถึงระยะบลาสโตซิสต์ 4 ตัว และได้ตรวจโครโมโซมทั้ง 4 ตัว จาก 5 ตัว ซึ่งเป็นตัวเลขที่ดีมาก ผลออกมาคือจาก 4 ตัวนั้น ได้ตัวอ่อนปกติ 1 ตัว หลังจากใส่ตัวอ่อนกลับเข้าไปในโพรงมดลูกก็ไม่มีปัญหาใดๆ  

สำหรับเคสนี้ เป็นตัวอย่างของคนไข้ที่อายุค่อนข้างเยอะ แต่โชคดีที่มีไข่เหลืออยู่ค่อนข้างเยอะ เมื่อไข่เยอะก็มีโอกาสที่จะได้ไข่ที่ปกติมากขึ้น ซึ่งการเก็บไข่รอบแรกที่ไม่ได้ตัวอ่อนที่ปกติ ไม่ได้หมายความว่ารอบสองจะผิดปกติไปทั้งหมด เพียงแต่มีแนวโน้มว่าอาจจะผิดปกติมากกว่า หากคิดว่าพร้อมที่จะมีลูก รอบไหนที่เจอไข่ที่ดี ก็มีโอกาสสูง 

เคสที่ 4

เคสนี้เป็นคนไข้ต่างชาติที่อาศัยอยู่ในประเทศไทย ฝ่ายหญิงอายุ 36 ปี มีค่า AMH อยู่ที่ 1.8 ซึ่งถือว่ายังดีอยู่ ฝ่ายชายอายุ 40 ปี เป็นโรค CBAVD หรือท่อนำอสุจิอุดตันทั้ง 2 ข้าง ในกรณีแบบนี้จะต้องผ่าตัดเอาสเปิร์มมาจากลูกอัณฑะโดยตรง โดยการทำ PESA/TESE 

คนไข้เคยทำ ICSI จากที่อื่น 3 ครั้ง ไม่เคยตรวจโครโมโซมตัวอ่อน ครั้งแรกได้ตัวอ่อน 1 ตัว ย้ายตัวอ่อน 1 ครั้ง แต่ไม่ตั้งครรภ์ ส่วนครั้งที่ 2 ได้ย้ายตัวอ่อน 2 ครั้ง แต่ไม่ตั้งครรภ์ ครั้งสุดท้าย กลับไปทำที่ประเทศบ้านเกิด แต่ก็ยังไม่ได้ตรวจโครโมโซม ซึ่งก็ตั้งครรภ์ แต่เป็น Chemical Pregnancy คือตรวจเลือดฮอร์โมน Beta-hCG ขึ้น แต่สักพักก็ลดลง 

เมื่อมาตรวจที่ Superior A.R.T. คุณหมอให้เริ่มจากการทำ PESA/TESE จนได้สเปิร์ม แล้วจึงให้ฝ่ายหญิงกลับไปบำรุงร่างกาย แล้วเริ่มกระตุ้นไข่ เมื่อเก็บไข่และผสมเป็นตัวอ่อน ก็ตรวจโครโมโซมตัวอ่อนที่คุณภาพดีด้วย เพราะฝ่ายหญิงอายุเกิน 35 ปี บวกกับสเปิร์มที่ได้มาจากการทำ PESA/TESE ก็มีโอกาสที่จะเป็นสเปิร์มที่ผิดปกติมากกว่าสเปิร์มที่หลั่งเองตามธรรมชาติ อีกทั้งเคยย้ายตัวอ่อนมาแล้ว 4 ครั้ง แต่ไม่สำเร็จ 

สุดท้ายเก็บไข่ได้ 24 ใบ มีตัวอ่อนที่สามารถตรวจโครโมโซมได้ 10 ตัว โดยเป็นตัวที่ปกติ 5 ตัว ซึ่งในกรณีที่คนไข้ที่มีตัวอ่อนที่เยอะมากๆ นอกเหนือจากการดูรูปร่างของตัวอ่อนที่ดีแล้ว ควรตรวจโครโมโซมเพื่อเลือกตัวอ่อนที่ดีที่สุดมาใส่ ซึ่งจะช่วยย่นระยะเวลาการใส่ตัวอ่อนหลายครั้งจนกว่าจะตั้งครรภ์ 

นอกจากนี้คุณหมอก็ประเมินจากปัจจัยฝ่ายหญิงร่วมด้วย โดยการส่องกล้องในโพรงมดลูกและพบว่ามีการอักเสบ จึงให้ยาฆ่าเชื้อ และตรวจภูมิคุ้มกันก่อนที่จะใส่ตัวอ่อน ซึ่งอาจจะเจอได้ในคนไข้ที่มีประวัติใส่ตัวอ่อนมาแล้วหลายครั้งแต่ไม่สำเร็จ โดยคนไข้ก็ตั้งครรภ์ได้สำเร็จ และฝากครรภ์เรียบร้อยแล้ว 

สำหรับเคสนี้ การตรวจโครโมโซมมีประโยชน์มาก ช่วยทำให้เราสามารถเลือกตัวอ่อนที่ดีที่สุด โดยเฉพาะในคนไข้ที่เคยใส่ตัวอ่อนมาแล้วหลายครั้งแต่ไม่สำเร็จ บวกกันที่ใช้สเปิร์มที่มาจากการทำ PESA/TESE อีกด้วย 

เคสที่ 5

เคสนี้ มีปัญหาหลักอยู่ที่ ฝ่ายชายมีปัญหาเกี่ยวกับฮอร์โมน ส่งผลให้ไม่มีตัวอสุจิเลย  

การสร้างอสุจิ สมองจะเป็นตัวสั่งการสร้างฮอร์โมนมาสั่งลูกอัณฑะให้ผลิตอสุจิ แต่ในเคสนี้ฝ่ายชายมีปัญหา เพราะสมองไม่สามารถสร้างฮอร์โมนมากระตุ้นลูกอัณฑะ ทำให้ไม่มีอสุจิ 

ส่วนฝ่ายหญิงอายุ 32 ปี มีปัญหาแค่เรื่อง PCOS ซึ่งก็ไม่ได้เป็นปัญหามาก คนไข้เคยทำเด็กหลอดแก้วในต่างประเทศมาแล้ว 2 รอบ โดยใช้สเปิร์มจากการผ่าตัดจากลูกอัณฑะ (TESE) ซึ่งสเปิร์มที่ได้ก็คุณภาพไม่ดี และหลังจากใส่ตัวอ่อนไป 3 รอบ ไม่มีรอบไหนที่ตั้งครรภ์เลย สุดท้ายทั้งคู่ตัดสินใจทำการฉีดเชื้อโดยใช้สเปิร์มบริจาค จึงมีลูกคนแรกจากการใช้สเปิร์มบริจาค 

หลังจากนั้น ญาติของพวกเขาที่เคยมารักษาที่ Superior A.R.T. ได้แนะนำให้มาที่นี่ โดยคุณหมอได้ประเมินปัญหา เมื่อตรวจแล้วไม่เจอสเปิร์ม สิ่งที่ทำต่อไปคือ ตรวจฮอร์โมนเพศชายว่ามีปัญหาอะไร มีปัจจัยที่สามารถแก้ไขได้ด้วยยาหรือไม่ ซึ่งหลังจากเช็คแล้ว ฝ่ายชายสามารถฉีดยาที่ช่วยให้มีการสร้างสเปิร์มได้ ซึ่งก็คือยากระตุ้นไข่ที่ฉีดให้ฝ่ายหญิงเวลาทำเด็กหลอดแก้ว แต่นำมาฉีดให้ฝ่ายชายในปริมาณที่น้อยกว่า แต่ต้องใช้ระยะเวลาฉีดที่นานกว่า ซึ่งวิธีนี้จะต้องใจเย็นและจะต้องรอ เพราะวงจรการสร้างสเปิร์มของผู้ชายจะอยู่ที่ประมาณ 3 เดือน ในคนไข้คนนี้ คุณหมอให้ฉีดยา 1 เดือน และมาเจาะเลือดเพื่อประเมินว่ายาพอหรือไม่ แล้วปรับยา และรอดูผลต่อไปเป็นระยะเวลาเกือบ 3 เดือน จึงมาตรวจซ้ำ ปรากฏว่าฝ่ายชายสามารถหลั่งสเปิร์มออกมาได้เองตามธรรมชาติ 

ส่วนฝ่ายหญิงจึงเริ่มกระตุ้นไข่ เก็บไข่เพื่อนำไปทำ ICSI ได้ตัวอ่อนที่ตรวจโครโมโซมได้ 8 ตัว ตรวจแล้วเป็นตัวอ่อนที่ปกติ 4 ตัว และใส่ตัวอ่อนจนตั้งครรภ์สำเร็จ 

สำหรับเคสนี้ บางครั้งการที่ไม่มีอสุจิเลย ก็ไม่ได้หมายถึงว่าจะต้องหมดหวังซะทีเดียว อาจจะต้องหาก่อนว่าปัจจัยที่เป็นปัญหาคืออะไร แก้ได้หรือไม่ ถ้าแก้ได้ก็จะได้ผลลัพธ์ที่ดี และจะได้อสุจิที่มีคุณภาพดีขึ้นด้วย  

เคสที่ 6

ไข่คุณภาพไม่ดีในฝ่ายหญิงอายุ 32 ปี ไม่เคยมีลูกมาก่อน เคยท้อง 1 ครั้ง ซึ่งเป็นการท้องนอกมดลูก มีค่าฮอร์โมน AMH 1.99 ซึ่งหากไม่ได้ดูเรื่องอายุ ถือว่าค่าปกติ แต่หากเทียบกับอายุ ถือว่าไม่ค่อยเยอะเท่าไหร่

ส่วนฝ่ายชายอายุ 32 ปี มีโรคประจำตัวคือโรค OSA หรือโรคที่หยุดหายใจในขณะที่นอนหลับ ซึ่งปัญหาของโรคนี้ คือขณะที่นอนหลับแล้วหยุดหายใจ ออกซิเจนในเลือดจะต่ำลง ซึ่งสัมพันธ์กับโรคทางเมตาบอลิกหลายอย่าง เช่น อ้วน ไขมันสูง เบาหวาน และมีผลต่อเส้นเลือด สุดท้ายส่งผลต่อสเปิร์ม เพราะเส้นเลือดที่ไปเลี้ยงลูกอัณฑะเป็นเส้นเลือดขนาดเล็ก โดยโรคเบาหวาน โรคไขมัน เป็นโรคที่โจมตีเส้นเลือดเล็กๆ มักจะทำให้เส้นเลือดที่มีขนาดเล็กมากๆ อุดตัน หากเลือดไปเลี้ยงลูกอัณฑะไม่ดี ก็จะส่งผลต่อคุณภาพของสเปิร์มโดยรวม สำหรับคู่นี้ สเปิร์มของฝ่ายชายมีจำนวนน้อย ตัววิ่ง และรูปร่างของสเปิร์มที่ปกติต่ำกว่าเกณฑ์ 

เก็บไข่รอบแรก ฮอร์โมน FSH อยู่ที่ 7 อยู่ในเกณฑ์ปกติ  เริ่มต้นเห็นไข่ข้างละประมาณ 4-5 ใบ แต่ไข่ค่อนข้างเล็ก คุณหมอจึงให้ยาที่โดสค่อนข้างสูงโดยผสมกัน 2 ตัว จากไข่เริ่มต้นที่เห็นอยู่ประมาณ 10 ใบ เก็บไข่ที่กระตุ้นแล้วตอบสนองดีและโตตามเกณฑ์ ได้แค่ 6 ใบ โดยปกติหากคนไข้ตอบสนองต่อยาดี ควรจะมีไข่ที่โตตามเกณฑ์ประมาณ 70-80% หรือควรจะได้อย่างน้อย 7-8 ใบ ซึ่งในเคสนี้มีเพียง 6 ใบ ผสมตัวอ่อนได้ 5 ตัว แต่ไข่ไม่สวย คือเนื้อไข่ไม่ดี ขอบไข่หนา และมีช่องว่างระหว่างขอบไข่กับเซลล์ไข่เยอะ ทำให้รอบนั้นไม่ได้ตัวอ่อนถึงระยะบลาสโตซิสต์เลย 

คนไข้ทั้งคู่จึงกลับไปพักดูแลตัวเองอย่างดีประมาณ 3 เดือน หลังจากนั้นก็กลับมาดูว่าสามารถกระตุ้นไข่ได้หรือไม่ เพราะรอบแรกเห็นว่าไข่เล็กมาก เมื่อเริ่มฉีดยาจึงตอบสนองไม่ดี หากในรอบนี้ขนาดของไข่ไม่ใหญ่พอที่จะโตต่อได้ คุณหมอจะไม่เริ่มฉีดกระตุ้น พอประจำเดือนมา ก็มาตรวจอัลตราซาวด์ดูจำนวนและขนาด จนกว่าจะเจอรอบที่ดี คือจำนวนไข่เยอะ และขนาดไข่ใหญ่ใกล้เคียงกัน และแล้วก็เจอรอบที่ดี  มีไข่เริ่มต้นข้างหนึ่ง 5 ใบ ข้างหนึ่ง 6 ใบ ฮอร์โมนก็ดี และรอบนี้เก็บได้ไข่ทั้งหมด 12 ใบ มีตัวอ่อนที่ตรวจโครโมโซมได้ทั้งหมด 6 ตัว ไปถึงระยะบลาสโตซิสต์ที่คุณภาพดี 6 ตัว และตรวจโครโมโซมได้ด้วยตัวอ่อนปกติ 4 ตัว 

สำหรับเคสนี้ คนไข้ที่อายุยังน้อย ค่าฮอร์โมน AMH ไม่ได้ต่ำมาก ก็ไม่ได้การันตีว่ารอบที่กระตุ้นจะได้ไข่ดีตลอดไป บางทีการกินอะไรบางอย่าง เช่น ฮอร์โมนที่อาจจะส่งผลต่อการโตของไข่ หรือการดูแลตัวเองที่ไม่ดีพอ ทำงานหนัก นอนพักผ่อนไม่เพียงพอ อาจจะส่งผลต่อการตอบสนองและคุณภาพของไข่ได้เหมือนกัน ซึ่งหลังจากที่คนไข้ได้กลับไปดูแลตัวเอง ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ทำให้เห็นผลได้ว่าทุกอย่างเปลี่ยนไปในทิศทางที่ดีขึ้น การที่เราจะได้ไข่หรืออสุจิที่ดีหรือไม่ดี ก็ขึ้นอยู่กับการปฏิบัติตัวดูแลตัวเองของคนไข้ด้วยเหมือนกัน 

สุดท้ายนี้ คุณหมอหวังว่าเคสทั้งหมดจะเป็นกำลังใจ และเป็นกรณีศึกษาให้กับหลายๆ คู่ ไม่ว่าจะเป็น คนไข้ที่อายุเยอะ, มีไข่น้อยมาก, ไม่มีสเปิร์ม หรือใส่ตัวอ่อนมาแล้วหลายครั้งแต่ไม่ประสบความสำเร็จ ถ้าหากมีกำลังใจที่ดีและเตรียมความพร้อมให้ดี เลือกรอบที่ดีในการกระตุ้น วางแผนการรักษาที่ดี ก็จะมีโอกาสสำเร็จได้ และหากมีคำถามหรืออยากเข้ามาปรึกษากับคุณหมอ สามารถเข้ามาปรึกษาที่คลินิก Superior A.R.T. ได้ทุกวัน 

“🧬 Embryo Glue ช่วยเพิ่มโอกาส ให้น้องติดในครั้งแรก” 

คุณพนาภรณ์ปล่อยธรรมชาติมาประมาณ 2 ปี แต่น้องก็ไม่มาสักที…

จนสุดท้าย อยากมั่นใจว่าจะมีน้องได้อย่างปลอดภัย เลยตัดสินใจเข้ามาปรึกษาคุณหมอที่ Superior A.R.T. และเข้าสู่กระบวนการทำเด็กหลอดแก้ว ICSI ร่วมกับการตรวจโครโมโซมตัวอ่อน NGS และเสริมเทคนิคพิเศษ “Embryo Glue” กาวติดตัวอ่อนที่ช่วยเพิ่มความสำเร็จในการตั้งครรภ์ เพื่อให้ตัวอ่อนเกาะติดแน่นขึ้น จนครั้งเดียวก็เข้าวิน ได้ลูกสมใจ

สำหรับสาวๆ ที่วางแผนจะมีลูกในอนาคต หรือคู่รักที่อยากมีลูก แต่กำลังเตรียมความพร้อมครอบครัว แล้วต้องการจะฝากไข่เอาไว้ก่อน อาจมีความกังวลเรื่องระยะเวลาในการเก็บรักษาไข่ที่แช่แข็ง ว่าจะสามารถเก็บไว้ได้นานแค่ไหน แช่แข็งไข่เก็บไว้ 10 ปี ทำได้หรือไม่? 🤔

วันนี้ #นักวิทย์อยากเล่า คุณดวงสมร เลียงกลกิจ ผู้จัดการแผนกห้องปฏิบัติการเลี้ยงตัวอ่อน👩🏻‍🔬จะมาช่วยไขทุกข้อสงสัยให้ทุกคนได้ทราบกันค่ะ 🤓

เยื่อบุโพรงมดลูก คือ เยื่อบุผนังด้านในของมดลูก มีหน้าที่ในการรับการฝังตัวของตัวอ่อน ในแต่ละรอบเดือน เยื่อบุโพรงมดลูกของแต่ละคนจะหนาไม่เท่ากัน และในคนเดียวกันนั้นในแต่ละรอบเดือนก็หนาไม่เท่ากัน แล้ว ผนังมดลูกควรจะหนาเท่าไหร่ ถึงจะพร้อมใส่ตัวอ่อน?

วันนี้คุณหมอโฟม พญ.ศศิกาญจน์ ตั้งทัศนา สูตินรีแพทย์ ผู้ชำนาญการด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ และภาวะมีบุตรยาก ที่คลินิก Superior A.R.T. จะมาตอบข้อสงสัยความหนาของผนังมดลูกที่เหมาะสมสำหรับการฝังตัวของตัวอ่อน ที่เป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้การย้ายตัวอ่อนประสบความสำเร็จ 🙂 หรือหากใครมีคำถามเพิ่มเติมเกี่ยวกับการทำเด็กหลอดแก้ว IVF ก็สามารถนัดเข้ามาปรึกษาคุณหมอได้เลยค่ะ

มีบุตรยาก ควรเริ่มต้นตรวจหรือปรึกษาแพทย์อย่างไรดี?
มีวิธีใดที่ช่วยเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์ได้บ้าง?

เนื้อหาในตอนนี้จะแบ่งเป็น 2 ส่วนใหญ่ๆ ได้แก่

1. การมีบุตรด้วยวิธีธรรมชาติ

ปกติการตั้งครรภ์ด้วยวิธีธรรมชาติจะเกิดขึ้นได้ ฝ่ายหญิงและฝ่ายชายจะต้องมีอวัยวะสืบพันธุ์ทั้งด้านโครงสร้าง และด้านการทำงานที่ปกติ โดยฝ่ายชายจะต้องมีตัวอสุจิที่สมบูรณ์แข็งแรง มีการสร้างอสุจิที่ปกติ รวมถึงการหลั่งออกมาภายนอกที่ปกติ ส่วนฝ่ายหญิงจะต้องมีฟองไข่ที่โต คุณภาพไข่ที่สมบูรณ์ ตกมารอการปฏิสนธิกับตัวอสุจิตรงบริเวณท่อนำไข่ ในผู้หญิงที่มีอายุมาก จำนวนฟองไข่จะน้อยลง คุณภาพอาจจะลดลง ซึ่งก็เป็นปัญหาหนึ่งที่เป็นสาเหตุทำให้เกิดภาวะมีบุตรยากได้เช่นกัน

เกิดอะไรขึ้นเมื่อฟองไข่ตก?

หลังจากฟองไข่ตกตรงบริเวณท่อนำไข่ ฟองไข่จะมีอายุราวประมาณ 24 ชั่วโมง ซึ่งจะต้องมีตัวอสุจิ มาปฏิสนธิภายใน 24 ชั่วโมง โดยตัวอสุจิจะวิ่งจากช่องคลอดผ่านปากมดลูกเข้าไปในโพรงมดลูก และวิ่งเข้าไปถึงบริเวณท่อนำไข่ ถ้าหากฝ่ายหญิงและฝ่ายชายมีเพศสัมพันธ์ในวันที่ไข่ตกพอดี ตัวอสุจิก็มีโอกาสที่จะมาปฏิสนธิกับฟองไข่ที่บริเวณท่อนำไข่ และจะเจริญพัฒนากลายเป็นตัวอ่อน จะเห็นได้ว่านอกจากฝ่ายหญิงจะต้องมีฟองไข่ที่สมบูรณ์แล้ว ท่อนำไข่ก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน เพราะตัวอสุจิจะต้องวิ่งมาปฏิสนธิกับฟองไข่ที่บริเวณท่อนำไข่

เมื่อมีการปฏิสนธิเกิดขึ้น ตัวอ่อนที่ปกติจะเดินทางเคลื่อนจากท่อนำไข่เพื่อย้ายไปฝังตัวในบริเวณโพรงมดลูก และเติบโตกลายเป็นทารกในครรภ์ เมื่อตั้งครรภ์จนครบ 9 เดือน ก็จะคลอดออกมาเป็นเด็กน้อยที่แข็งแรง

จะรู้ได้อย่างไรว่าเมื่อท้องธรรมชาติแล้วจะมีตัวอ่อนที่ปกติ?

หากตั้งครรภ์โดยวิธีธรรมชาติจะไม่สามารถทราบได้ ยกเว้นจะรักษาด้วยการทำเด็กหลอดแก้วด้วยวิธี ICSI จึงจะสามารถดูรูปร่างลักษณะและพัฒนาการของตัวอ่อนได้ภายในตู้เพาะเลี้ยงตัวอ่อน

จะเห็นได้ว่า การจะเกิดการตั้งครรภ์ต้องอาศัยหลายปัจจัย ไม่ว่าจะเป็นตัวอสุจิที่สมบูรณ์แข็งแรงของฝ่ายชาย การมีจำนวนอสุจิ การวิ่ง รูปร่างหน้าตา และความสามารถในการเจาะฟองไข่ที่ดี รวมถึงการมีฟองไข่ที่คุณภาพดีสมบูรณ์ของฝ่ายหญิง มีการตกไข่ที่ปกติ ท่อนำไข่ไม่ตีบตัน ผนังโพรงมดลูกที่หนาดีและปกติ ไม่มีก้อนเนื้องอกหรือติ่งเนื้อที่ขัดขวางการฝังตัวของตัวอ่อน

ส่วนปัจจัยของเรื่องตัวอ่อน ก็ต้องเป็นตัวอ่อนที่สมบูรณ์แข็งแรง รูปร่างลักษณะ การเจริญเติบโตและพัฒนาการของตัวอ่อนสมบูรณ์ตามเกณฑ์ และมีโครโมโซมปกติ ก็จะมีโอกาสเกิดการตั้งครรภ์ขึ้นถ้าหากมีการฝังตัวที่ดี

เมื่อตั้งครรภ์ตามธรรมชาติ ทำไมถึงแท้งหรือท้องนอกมดลูก อะไรคือการตั้งครรภ์ไข่ปลาอุก?

ทั้งหมดนี้ เป็นเรื่องราวที่เกิดขึ้นจากการตั้งครรภ์ที่เป็นธรรมชาติ ซึ่งมีงานวิจัยที่ศึกษาเรื่องอัตราการตั้งครรภ์ของผู้หญิงในอายุที่แตกต่างกันไป แสดงให้เห็นว่าเมื่ออายุที่มากขึ้น โอกาสตั้งครรภ์ก็จะน้อยลง หากอายุประมาณ 20-30 ปี ไม่เกิน 35 ปี โอกาสตั้งครรภ์ก็จะสูงกว่า ซึ่งในแต่ละรอบเดือน โอกาสตั้งครรภ์ของผู้หญิงในแต่ละช่วงอายุก็จะแตกต่างกันไป โดยเปอร์เซ็นต์การตั้งครรภ์ก็จะลดลงตามอายุ

อย่างไรก็ตาม ในคู่สมรสที่ไม่ได้คุมกำเนิด และมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอ โดยส่วนใหญ่ภายใน 3 เดือนแรกมีโอกาสตั้งครรภ์ 50 คู่ จาก 100 คู่ และใน 1 ปีมีโอกาสตั้งครรภ์ 85 คู่ จาก 100 คู่

หากปล่อยธรรมชาติแต่ยังไม่มีลูก ต้องรอต่อไปอีกนานแค่ไหนถึงควรปรึกษาคุณหมอ?

ในคู่สมรสที่อยากมีบุตร และมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอ โดยไม่ได้คุมกำเนิดเป็นเวลา 1 ปีแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ ควรเข้ามาปรึกษาคุณหมอเพราะอาจจะเข้าข่ายมีภาวะมีบุตรยาก แต่ในกรณีที่อายุมากไม่จำเป็นต้องรอนานถึง 1 ปีก็สามารถเข้ามาปรึกษาได้ หรืออาจจะไม่ได้มีภาวะมีบุตรยาก แต่กำลังวางแผนจะมีบุตร ก็แนะนำให้เข้ามาปรึกษาคุณหมอ เพื่อหาแนวทางที่จะช่วยส่งเสริมทำให้ตั้งครรภ์ได้เร็วขึ้นหรือตามแผนที่วางไว้ ซึ่งก็คือการวางแผนร่วมกันกับแพทย์ โดยอาจจะไม่จำเป็นต้องเข้าสู่กระบวนการรักษาก็ได้

เมื่อไหร่ที่ควรเข้ามาปรึกษาคุณหมอ?

แนะนำให้นัดคุณหมอเพื่อรับคำปรึกษาการมีบุตร โดยอาจยังไม่จำเป็นต้องเข้ารับการรักษา เพราะสาเหตุที่ทำให้แต่ละคู่มีบุตรยากอาจจะไม่เหมือนกัน การเข้ามาพูดคุยกับคุณหมอเป็นการช่วยกันหาสาเหตุและหาวิธีปรับพฤติกรรมที่อาจจะเป็นปัจจัยของภาวะมีบุตรยากในอนาคต ทำให้การวางแผนมีบุตรง่ายขึ้นและเร็วขึ้น

วิธีเตรียมตัวหรือการปฏิบัติตัวเมื่อพร้อมมีบุตร สำหรับคุณแม่ที่อยากท้องด้วยวิธีธรรมชาติ

ซึ่งคุณหมอแนะนำว่าให้พร้อมมีบุตรที่อายุน้อยที่สุดเท่าที่จะพร้อมได้ เพราะการมีบุตรเมื่ออายุมากขึ้น ปัจจัยเรื่องฟองไข่ของผู้หญิง ทั้งเรื่องปริมาณ คุณภาพ จะลดลงอย่างชัดเจน

แนะนำให้ปรึกษาคุณหมอเพื่อพูดคุยกัน เพื่อลดปัจจัยที่อาจจะเป็นสาเหตุทำให้มีบุตรยากในอนาคต เช่น

สำหรับฝ่ายหญิงที่ไม่เคยตรวจภายใน อาจจะต้องเข้ามา Check-up ก่อน เพื่อหาสาเหตุว่ามีโรคอะไรที่อาจจะทำให้มีบุตรยากในอนาคตหรือไม่ บางท่านอาจจะพบว่ามีช็อกโกแลตซีสต์ ซึ่งอาจจะต้องได้รับการผ่าตัดก่อน ซึ่งเป็นการวางแผนร่วมกัน เพื่อจะมีบุตรได้ในเวลาที่พร้อม และอาจจะมีเองตามธรรมชาติได้

โดยคุณหมอแนะนำให้จดบันทึกประจำเดือนย้อนหลัง ประมาณ 6 เดือน หรือ 1 ปี เพื่อดูว่าการทำงานของรังไข่ในแต่ละรอบเดือนสม่ำเสมอหรือไม่ จะทำให้คุณหมอจะรู้ได้ง่ายขึ้นว่าสาเหตุใดที่อาจจะทำให้มีบุตรยากในตอนนี้หรือในอนาคต อาจจะต้องมีการปรับเปลี่ยนอะไร หรือหาสาเหตุว่าภาวะประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอเกิดจากอะไร โดยสาเหตุที่ทำให้ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอที่พบเจอได้บ่อยคือ

เช่น การดูวันไข่ตกในแอปพลิเคชั่นที่จะบอกว่าไข่ตกวันไหน โดยจะใช้การคาดคะเนจากรอบเดือนในอดีต แต่คุณหมออาจจะแนะนำให้ตรวจฮอร์โมนไข่ตก ซึ่งเป็นการตรวจที่แม่นยำกว่าการใช้แอปพลิเคชั่น โดยการตรวจชุด LH Test เป็นการตรวจฮอร์โมนในร่างกาย ณ รอบประจำเดือนนั้นว่าไข่น่าจะตกประมาณวันไหน ซึ่งเมื่อไข่ตกจะอยู่ได้ประมาณ 24 ชั่วโมง เพื่อรอตัวอสุจิมาปฏิสนธิ ดังนั้นก็จะต้องมีเพศสัมพันธ์ในช่วงวันที่ไข่ตก หรือภายหลังไข่ตกไม่เกิน 24 ชั่วโมง เพื่อให้เกิดการตั้งครรภ์

ในฝ่ายหญิงที่ประจำเดือนมาสม่ำเสมอ มีการตรวจ LH Test แล้วไข่ตกทุกเดือน หากมีเพศสัมพันธ์ในวันไข่ตก โอกาสตั้งครรภ์ก็จะสูงขึ้นตามเปอร์เซ็นต์ในแต่ละช่วงอายุ ซึ่งหากไม่ได้มีเพศสัมพันธ์ที่สม่ำเสมอ โอกาสตั้งครรภ์ก็จะลดน้อยลง ที่สำคัญก็คือ หลังมีเพศสัมพันธ์ คุณหมอจะแนะนำให้ฝ่ายหญิงนอนและยกสะโพกให้สูง ไม่ลุกทันที และไม่สวนล้างช่องคลอด เพื่อที่ตัวอสุจิจะได้ขังอยู่ในบริเวณปากมดลูกและมีโอกาสวิ่งผ่านปากมดลูกเข้าไปด้านในให้มากที่สุด โดยตัวอสุจิจะอยู่ในอุ้งเชิงกรานฝ่ายหญิงได้ประมาณ 2-3 วัน หรือหากไม่ทราบวันไข่ตก อาจจะต้องมีเพศสัมพันธ์ถี่ขึ้น ทุกๆ 2-3 วัน แต่หากถี่เกินไปก็อาจจะไม่ดี เพราะเมื่อปล่อยอสุจิออกไปแล้ว ฝ่ายชายต้องใช้เวลาในการสร้างและลำเลียงเชื้ออสุจิออกมาใหม่

3 ดี คือ

3 งด คือ

2. การรักษาภาวะมีบุตรยาก

เมื่อเข้ามาปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุการมีบุตรยาก คุณหมอจะซักประวัติ ตรวจร่างกาย และการสืบค้น เช่น ทำอัลตราซาวน์เพื่อดูมดลูกและรังไข่ การเจาะเลือดตรวจฮอร์โมนเพื่อดูการทำงานของรังไข่

โดยมีอีกหนึ่งทางเลือกในการมีบุตรแบบผสมผสานด้วยวิธีธรรมชาติพร้อมกับการรักษาทางการแพทย์ ซึ่งคุณหมอจะช่วยตรวจเรื่องการตกไข่ และรักษาเรื่องไข่ไม่โตหรือไข่ไม่ตก ด้วยการจ่ายยาฮอร์โมนช่วยกระตุ้นให้ฟองไข่โต พร้อมกับทำอัลตราซาวน์เพื่อตรวจดูวันที่ฟองไข่โต และจะฉีดยากระตุ้นให้ไข่ตก หลังจากนั้นจะนัดวันให้คนไข้ไปมีเพศสัมพันธ์ด้วยวิธีธรรมชาติได้

สำหรับการรักษาภาวะมีบุตรยากจะมี 2 วิธีหลักๆ ได้แก่

1) IUI กระบวนการฉีดน้ำเชื้ออสุจิเข้าโพรงมดลูก

การทำ IUI จะเริ่มจากการกินยากระตุ้นไข่ อัลตราซาวด์ดูฟองไข่ และฉีดยากระตุ้นให้ไข่ตก โดยเมื่อถึงวันที่ไข่ตกคุณหมอจะนัดมาฉีดน้ำเชื้อเข้าโพรงมดลูก แทนการไปมีเพศสัมพันธ์เอง ซึ่งวิธีนี้เป็นการเลียนแบบธรรมชาติ เพราะมีการปฏิสนธิภายในร่างกาย โดยอัตราความสำเร็จจะอยู่ที่ราวๆ 10-15% ต่อรอบการรักษา

ข้อดีของกระบวนการนี้ คือมีฟองไข่ที่โต และตกมารออสุจิบริเวณท่อนำไข่ และแทนที่จะให้ตัวอสุจิวิ่งเข้าไปในโพรงมดลูกเอง ซึ่งอาจจะมีการติดมูกที่อยู่ตรงปากมดลูก ทำให้มีจำนวนอสุจิเข้าไปน้อยลง ก็จะเป็นการฉีดน้ำเชื้อโดยการสอดสายเข้าไปในโพรงมดลูก ตัวอสุจิจะวิ่งระยะทางสั้นลง แล้วมาเจอฟองไข่ในวันที่ไข่ตก ทำให้เพิ่มโอกาสตั้งครรภ์มากกว่าแบบธรรมชาติ

อย่างไรก็ตาม หากฝ่ายหญิงมีประวัติท่อนำไข่ตัน ตัวอสุจิก็ไม่สามารถวิ่งไปเจอฟองไข่ได้ ดังนั้นก็จะไม่เกิดการปฏิสนธิและจะไม่เกิดการตั้งครรภ์ หากต้องการใช้วิธีนี้ก็ต้องมั่นใจก่อนว่าท่อนำไข่ทั้ง 2 ข้างตันหรือไม่

การทำ IUI จึงถูกใช้ในการรักษาคนไข้ที่มีข้อบ่งชี้ที่สามารถทำได้ เช่น ฝ่ายหญิงอาจจะมีปัญหาในการมีเพศสัมพันธ์กับฝ่ายชาย อาจจะมีอาการเจ็บหรือกลัวการมีเพศสัมพันธ์ การมาฉีดเชื้อโดยใส่สายเล็กๆ อาจจะเป็นตัวเลือกที่ดีกว่า หรือฝ่ายชายที่มีการตรวจน้ำเชื้อแล้ว พบความผิดปกติของอสุจิเพียงเล็กน้อย ก็สามารถรักษาด้วยวิธี IUI ได้

ส่วนคู่สมรสที่ไม่เหมาะจะทำ IUI คือ มีท่อนำไข่ตัน และผู้ที่ต้องการบุตรที่ไม่มีโรคทางพันธุกรรม เพราะบางท่านอาจจะมีประวัติโรคทางพันธุกรรมในครอบครัว และจำเป็นต้องการมีบุตรที่ไม่เป็นโรคทางพันธุกรรมนั้นๆ ซึ่งวิธี IUI จะไม่สามารถตรวจได้ว่าตัวอ่อนผิดปกติหรือไม่ มีโรคทางพันธุกรรมหรือไม่ จะต้องรักษาโดยใช้วิธี ICSI ร่วมกับการตรวจพันธุกรรมก่อนที่จะใส่ตัวอ่อนกลับเข้าสู่โพรงมดลูกเท่านั้น

2) การทำ IVF/ICSI หรือทำเด็กหลอดแก้ว

ในปัจจุบัน กระบวนการทำ IVF ได้รับความนิยมน้อยกว่าวิธี ICSI เนื่องจาก ICSI ประสบความสำเร็จมากกว่า โดยวิธี IVF จะเป็นการนำอสุจิหลายตัวมาวางในจานเพาะเลี้ยงเพื่อให้เข้าไปปฏิสนธิกับไข่ 1 ฟอง ในขณะที่วิธี ICSI จะเป็นการเลือกตัวอสุจิ 1 ตัวและฉีดเข้าไปในฟองไข่โดยตรงเพื่อให้เกิดการปฏิสนธิ ซึ่งวิธีนี้ไม่ว่าฝ่ายหญิงหรือฝ่ายชายจะมีความผิดปกติในเรื่องไหน เช่น ฝ่ายหญิงมีท่อนำไข่ที่ตันทั้ง 2 ข้าง มีช็อกโกแลตซีสต์ หรือฝ่ายชายมีอสุจิที่ผิดปกติ มีจำนวนน้อยมากๆ ก็สามารถรักษาด้วยวิธี ICSI ได้

โดยอัตราความสำเร็จจะอยู่ที่ราวๆ 40-50% ต่อรอบการรักษา แต่หากมีการตรวจโครโมโซมตัวอ่อนร่วมด้วยแล้วผลออกมาปกติ อัตราความสำเร็จจะสูงขึ้นถึง 60-70% ต่อรอบการรักษา

ขั้นตอนการทำ ICSI เริ่มจากการกระตุ้นไข่โดยการฉีดยา เพื่อให้ฟองไข่โตไปพร้อมๆ กัน ส่วนใหญ่จะฉีดยาประมาณ 10-12 วัน หลังจากนั้นจะมีการเก็บไข่ เจาะฟองไข่มาปฏิสนธิกับอสุจิ ดังนั้นจะมีการปฏิสนธิเกิดขึ้นแน่นอน และเมื่อตัวอ่อนเจริญพัฒนาขึ้น เราก็สามารถดูรูปร่างลักษณะและพัฒนาการของตัวอ่อนได้ภายในตู้เพาะเลี้ยงตัวอ่อน รวมถึงสามารถนำเซลล์บางส่วนไปตรวจโรคทางพันธุกรรมได้ ก่อนย้ายตัวอ่อนมาวางและฝังในโพรงมดลูก หลังจากนั้นก็จะเจาะเลือดเพื่อดูการตั้งครรภ์

วิธีนี้เหมาะสำหรับผู้หญิงที่มีท่อนำไข่ตันทั้ง 2 ข้าง หรือในกรณีที่การทำงานของรังไข่น้อย มีจำนวนฟองไข่เหลือน้อย หรือมีอายุมาก หากเลือกรักษาด้วยวิธี IUI ทุกรอบเดือน อัตราความสำเร็จอาจจะต่ำ การทำงานของรังไข่ก็จะลดน้อยลงเรื่อยๆ แนะนำตรวจดูค่าฮอร์โมน AMH เพื่อดูการทำงานของรังไข่ ว่ามีฟองไข่เหลือมากหรือน้อย ควรจะรีบหรือไม่ ซึ่งในกรณีที่จำนวนไข่เหลือน้อยหรือมีอายุมาก อาจจำเป็นต้องเร่งรีบในการรักษาด้วยวิธี ICSI มากกว่าด้วยวิธี IUI (ดูเพิ่มเติมเกี่ยวกับ AMH : 𝐒𝐮𝐩𝐞𝐫𝐢𝐨𝐫 𝐀.𝐑.𝐓. 𝐋𝐈𝐕𝐄: 🅔🅟.49 ❝AMH ต่ำ ทำอย่างไรดี❞) รวมถึงฝ่ายชายที่มีเชื้ออสุจิผิดปกติมาก การทำ ICSI จะช่วยคัดเลือกอสุจิตัวที่แข็งแรงมาปฏิสนธิกับฟองไข่เพื่อเป็นตัวอ่อนนั่นเอง

สำหรับคุณพ่อคุณแม่ท่านไหนที่มีข้อสงสัยหรือสนใจแพ็กเกจต่างๆ ของ Superior A.R.T. สามารถเข้ามาปรึกษากับคุณหมอได้ทุกวันนะคะ

“AMH ต่ำ ทำอย่างไรดี” 

AMH คืออะไร
AMH คือฮอร์โมนชนิดหนึ่งที่ร่างกายสร้างขึ้นจากฟองไข่ที่มีขนาดเล็กมากๆ ฮอร์โมนนี้จะเป็นตัวที่บอกว่าในช่วง 1-2 ปีนี้ จำนวนไข่ในร่างกายของเรามีมากหรือน้อยขนาดไหน

โดยปกติแล้ว ไข่ของผู้หญิงจะถูกสร้างขึ้นมาเพียงครั้งเดียว ตั้งแต่ตอนที่ยังอยู่ในครรภ์มารดา ในช่วงนั้นจะมีฟองไข่เริ่มต้นอยู่ที่ประมาณ 5,000,000-7,000,000 ใบ หลังจากนั้น จำนวนไข่จะไม่มีการสร้างเพิ่ม แต่จะค่อยๆ ทยอยฝ่อไปเรื่อยๆ ซึ่งตอนที่เราเกิด จำนวนไข่จะลดลงเหลือเพียง 1,000,000-2,000,000 ใบเท่านั้น เมื่อเข้าสู่ช่วงวัยรุ่น ซึ่งเป็นวัยที่เริ่มมีการเจริญเติบโตของไข่และมีการตั้งครรภ์ได้ ไข่จะเหลืออยู่ประมาณ 400,000 ใบ จำนวนไข่จะค่อยๆ ลดลงเรื่อยๆ เมื่ออายุมากขึ้น จนกระทั่งรังไข่หยุดการทำงานเมื่อเข้าสู่วัยทอง ซึ่งเป็นช่วงวัยที่แทบจะไม่เหลือไข่ในร่างกายแล้ว

ในอดีต หากต้องการจะเช็คดูว่าจำนวนไข่เหลือมากหรือน้อย คุณหมอจะทำอัลตราซาวด์เพื่อวัดจำนวนฟองไข่เล็กๆ ในช่วงวันที่ 2 หรือ 3 ของรอบเดือน หรือเจาะเลือดดูค่าฮอร์โมน เช่น FSH, LH และ Estradiol ซึ่งค่าฮอร์โมนกับการอัลตราซาวด์ดูฟองไข่ก็จะพอบอกได้ว่ารอบนี้ไข่เราเยอะหรือน้อยขนาดไหน แต่ทั้ง 2 ค่านี้จะช่วยบอกได้แค่จำนวนไข่ของรอบเดือนนั้นๆ เท่านั้น แต่ AMH จะเป็นการบอกภาพรวมในช่วง 1-2 ปี และสามารถตรวจช่วงไหนของรอบเดือนก็ได้ เพราะเป็นค่าคงที่ ซึ่งเฉลี่ยแล้วจะอยู่ในระยะที่เท่าๆ กันในช่วง 1-2 ปี

อย่างไรก็ตาม มีปัจจัยบางอย่างที่ทำให้ค่า AMH ผิดปกติ หรือต่ำกว่าที่ควรจะเป็น เช่น การทานยาคุมมาเป็นระยะเวลานาน ยาคุมอาจจะกดให้ไข่ฟองเล็กมากๆ จนกระทั่งสร้างค่าฮอร์โมน AMH ที่น้อยกว่าความเป็นจริง

ใครที่ควรตรวจ AMH?

ในคนไข้ที่อายุเริ่มเยอะ เช่น มากกว่า 38 ปีขึ้นไป หรือผู้ที่มีปัญหามีบุตรยาก การตรวจ AMH จะเป็นตัวบอกว่าตอนนี้ไข่เราเหลือเยอะหรือน้อย และควรรักษาภาวะมีบุตรยากด้วยวิธีไหน เช่น คู่รักที่อยากจะลองมีบุตรด้วยวิธีธรรมชาติก่อน ก็จะทำให้รู้ว่ามีช่วงเวลาสำหรับการลองมีแบบธรรมชาติได้นานแค่ไหน ถ้ายังมีค่าฮอร์โมน AMH สูงอยู่ ก็อาจจะลองวิธีธรรมชาติก่อนได้ แต่ถ้าจำนวนไข่เหลือน้อย ก็อาจจะต้องใช้วิธีอื่นที่มีโอกาสตั้งครรภ์ที่สูงขึ้น

ค่า AMH ที่ไม่ดี คือเท่าไร?

โดยทั่วไป เราใช้เกณฑ์ที่ค่า AMH น้อยกว่า 1.1 ng/dL บ่งบอกว่ามีจำนวนไข่น้อย และหากน้อยกว่า 0.5 ถือว่าต่ำมาก แต่อย่างไรก็ตาม ต้องพิจารณาควบคู่กับอายุของผู้หญิงด้วย เช่น ผู้หญิงอายุ 25 ปี ซึ่งยังอายุน้อยอยู่ แต่มีค่า AMH อยู่ที่ประมาณ 1.5 ในกรณีนี้แม้ว่าค่า AMH ยังมากกว่า 1.1 แต่ถือว่าค่อนข้างต่ำ เมื่อเทียบกับผู้หญิงอายุ 25 ปี ซึ่งควรจะมีค่า AMH โดยเฉลี่ยที่ประมาณ 5-6

ค่า AMH สัมพันธ์กับคุณภาพของไข่หรือไม่?

ค่า AMH มักจะสัมพันธ์กับจำนวนของไข่ มากกว่าคุณภาพของไข่ แม้ว่า AMH จะไม่สามารถบอกถึงคุณภาพไข่ได้ แต่ช่วยบอกถึงเรื่องอื่นๆ ได้ เช่น ปริมาณไข่ที่เห็นในรอบเดือนนี้ ถือว่าเยอะหรือไม่ ถ้าเทียบกับค่า AMH เพื่อใช้เลือกรอบเดือนที่ดี ในการเริ่มรักษาด้วยการทำเด็กหลอดแก้ว เช่น ถ้าคนไข้มีค่า AMH ดี หรือประมาณ 3 กว่า ซึ่งควรจะเห็นไข่เริ่มต้นประมาณ 10-15 ใบ แต่เจอไข่เพียงแค่ 6 ใบ ตอนวันที่ 2 ของรอบเดือน แปลว่าในรอบนี้ จำนวนไข่ที่รอจะอาจจะน้อยกว่าที่ควรจะเป็น จึงควรจะข้ามรอบนี้ไปก่อน และรอรอบเดือนอื่นที่มีจำนวนไข่มากกว่า และเหมาะสม สัมพันธ์กับค่า AMH เพื่อผลลัพธ์ที่ดีที่สุด

ค่า AMH สูงมาก บอกอะไรเรา?

หากมีค่า AMH สูงมาก จะสัมพันธ์กับการที่มีจำนวนไข่เยอะมาก ซึ่งก็สัมพันธ์กับภาวะ PCOS (Polycystic Ovary Syndrome) หรือที่เรียกว่าภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ โดยภาวะนี้จะทำให้มีปัญหาเรื่องประจำเดือนมาผิดปกติ ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ หรือไม่มาเลย มีภาวะฮอร์โมนเพศชายที่สูงเกินไป อาจจะทำให้หน้ามัน สิวขึ้น ขนดก และมีปัญหาเรื่องมีบุตรยาก เพราะไข่เยอะมากเกินไป ไข่ก็จะดื้อ ไม่โตตามเกณฑ์ หรือเมื่อกระตุ้นไข่ทำเด็กหลอดแก้ว จะพบว่าไข่ผสมกับอสุจิออกมาได้เป็นตัวอ่อนที่คุณภาพไม่ดี เท่ากับคนไข้ที่ไม่ได้เป็น PCOS

ค่า AMH ต่ำ ควรทำอย่างไร

ถ้าค่า AMH ต่ำ จะไม่สามารถแก้ไขให้เพิ่มขึ้นได้ เพราะผู้หญิงไม่มีการสร้างฟองไข่เพิ่มอีกแล้ว (ไข่ถูกสร้างมาเพียงครั้งเดียว ตอนที่อยู่ในท้องคุณแม่ แล้วค่อยๆ ทยอยฝ่อไปเรื่อยๆ หลังเกิด) ซึ่งต่างกับอสุจิของฝ่ายชาย ที่มีการสร้างใหม่ได้เรื่อยๆ ดังนั้นจะต้องเลือกรอบที่วัดจำนวนไข่ได้เยอะ + ฮอร์โมนอยู่ในระดับที่ดี โดยดูจากค่า FSH ไม่ควรสูงมาก ซึ่งจะพอช่วยบอกได้ว่าการกระตุ้นไข่ในรอบนั้นๆ จะมีการตอบสนองที่ดีหรือไม่ เช่น สมมติว่าเห็นไข่อยู่ไม่เยอะ เช่น 6 ใบ แต่ค่าฮอร์โมน FSH ดี หลังจากกระตุ้นไข่ไปก็อาจจะได้ไข่ทั้ง 6 ใบที่โตขึ้นมาได้ทั้งหมด แต่หากค่า FSH สูง ไข่ที่เห็นเริ่มต้น 6 ใบนั้น อาจจะโตไม่พร้อมกัน มีไข่ที่ใช้ได้แค่ 2-3 ใบก็เป็นได้

ถ้าค่า AMH ค่อนข้างน้อย ต้องทำอย่างไรเพื่อให้ได้รอบของไข่ที่ดี?

เรื่องนี้ขึ้นอยู่กับการปฏิบัติตัวของเรา ไม่ว่าจะเป็น

สรุปก็คือการตรวจหาค่า AMH อาจไม่จำเป็นสำหรับทุกคน แต่เหมาะสำหรับคนไข้ที่มีปัญหาเรื่องมีบุตรยาก หรือคนไข้ที่อายุค่อนข้างเยอะ และอยากวางแผนในการมีลูก รวมถึงสาวๆ ที่ยังไม่ได้วางแผนเรื่องการแต่งงาน มีลูก แต่กังวลว่าในอนาคตถ้าแต่งงานไปแล้วจะมีปัญหาเรื่องมีลูกยากหรือไม่ ซึ่ง AMH จะเป็นตัวที่บอกว่าเราจะต้องวางแผนชีวิตอย่างไร จำเป็นจะต้องแช่แข็งไข่ไว้ก่อนหรือไม่ หรือเป็นการเตรียมตัวก่อนที่จะเข้ากระบวนการรักษาผู้มีบุตรยากด้วยการทำเด็กหลอดแก้ว IVF

สำหรับใครที่ยังไม่แน่ใจว่าตัวเองควรตรวจ AMH หรือไม่ สามารถเข้ามาปรึกษากับคุณหมอที่ Superior A.R.T. ได้ทุกวันเลยนะคะ 🙂

ถามหมอ 💬 กับหมอนิ

นอกจากสุขภาพของคุณแม่แล้ว อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ส่งผลให้การตั้งครรภ์ประสบความสำเร็จ คือจำนวนสเปิร์มของคุณพ่อที่ควรอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน เพราะหากสเปิร์มมีปัญหา เช่น จำนวนหรือ %ตัววิ่งน้อยเกินไป อาจส่งผลต่อการปฏิสนธิ ได้จำนวนตัวอ่อนน้อย และมีคุณภาพลดลง ทำให้มีบุตรยากได้

แล้วต้องมีสเปิร์มเท่าไหร่ ถึงจะไม่อยู่ในเกณฑ์มีลูกยาก?

วันนี้คุณหมอนิ พญ.นิศารัตน์ สุนทราภา – สูตินรีแพทย์ ผู้ชำนาญการด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ และภาวะมีบุตรยากที่คลินิค Superior A.R.T. จะมาตอบข้อสงสัยให้ทุกท่านได้ทราบกันค่ะ​

หรือหากใครที่อยากปรึกษาเกี่ยวกับการทำเด็กหลอดแก้ว IVF ก็สามารถทำนัดเข้ามาได้เลยค่ะ

“ท้องแล้ว แต่มีเลือดออก ทำอย่างไรดี ต้องกังวลไหม” 

สำหรับคนไข้ที่กำลังตั้งท้องแล้วมีเลือดออก หรือที่เรียกว่ามีภาวะแท้งคุกคามเกิดขึ้น ควรทำอย่างไร การแท้งในคนไข้ที่ตั้งครรภ์ด้วยวิธีธรรมชาติ มีสาเหตุที่แตกต่างจากคนไข้ที่ตั้งครรภ์ด้วยการทำเด็กหลอดแก้วหรือไม่ และมีวิธีป้องกันไม่ให้เกิดการแท้งในครั้งต่อไปได้อย่างไร?

สำหรับคุณแม่ที่ท้องเองตามธรรมชาติ โอกาสเกิดการแท้งจะอยู่ที่ประมาณ 13% ต่อการตั้งครรภ์แต่ละครั้งและมีคนไข้ที่มีปัญหาเรื่องแท้งซ้ำซากหรือแท้งติดกันหลายๆ ครั้ง ประมาณ 1-2%

หากท้องด้วยวิธีธรรมชาติแล้วแท้งเอง จะแบ่งเป็นการแท้งช่วงไตรมาสแรก หรือช่วงก่อน 12 สัปดาห์ และไตรมาสที่ 2 หรือช่วงหลัง 12 สัปดาห์ขึ้นไป

ปัจจัยหลักที่ทำให้เกิดการแท้ง มีดังนี้

1. การมีไลฟ์สไตล์ที่ไม่เหมาะสม เช่น

2. โครโมโซม

สำหรับการท้องเองตามธรรมชาติ แล้วเกิดการแท้งในช่วงประมาณ 3 เดือนแรก สาเหตุประมาณ 70-80% มาจากเด็กที่ผิดปกติ โดยส่วนใหญ่เกิดจากโครโมโซมของตัวอ่อนที่ผิดปกติ

ตัวอ่อนที่มีโครโมโซมผิดปกติเกิดจากสาเหตุอะไร?

3. ปัญหาจากมดลูก ที่เป็นเหมือนบ้านของตัวอ่อน

4. ปัจจัยอื่นๆ ที่มองไม่เห็น

ส่วนปัจจัยอื่นๆ ที่อาจเกี่ยวข้องกับภาวะแท้ง ที่ต้องตรวจเพิ่มเติมจากการตรวจเลือด เช่น

หากคุณแม่เคยมีประวัติแท้ง แล้วกำลังมีแผนจะท้องอีกครั้ง ควรมาปรึกษาแพทย์ เพื่อตรวจหาสาเหตุ และป้องกันการแท้งในท้องถัดไป

สำหรับคนไข้ที่มีลูกยากและรักษาด้วยวิธีเด็กหลอดแก้ว การตรวจโครโมโซมตัวอ่อนก่อนการย้ายกลับเข้าโพรงมดลูก จะช่วยลดภาวะแท้งจากสาเหตุโครโมโซมที่ผิดปกติของลูก โดยเฉพาะในคุณแม่ที่อายุมากกว่า 35 ปีขึ้นไป

การตรวจโครโมโซมจะช่วยให้เราเลือกตัวอ่อนที่เหมาะสมที่สุด สำหรับย้ายกลับเข้าไปในโพรงมดลูก ลดโอกาสเรื่องแท้งจากทั้งตัวเด็กที่ผิดปกติ ไม่ต้องเสี่ยงที่จะต้องยุติการตั้งครรภ์จากการที่เด็กมีโครโมโซมผิดปกติ

คนไข้ที่สงสัยว่ามีปัญหาเรื่องมดลูกที่ผิดปกติ การตรวจอัลตราซาวด์ จะช่วยพบความผิดปกติได้ หากอัลตราซาวด์แบบ 2 มิติ ไม่ชัดเจน อาจเพิ่มการตรวจอัลตราซาวด์ 3 มิติ ซึ่งช่วยดูเรื่องโพรงมดลูกที่ผิดปกติ หรือโครงสร้างของมดลูกที่ผิดปกติ เช่น มีมดลูก 2 อัน หรือมีแผ่นกั้นของมดลูกได้ดีขึ้น

ปัญหาโพรงมดลูกอักเสบ อาจจะตรวจพบจากการทำอัลตราซาวด์ค่อนข้างยาก จุดที่พอจะสังเกตได้ เช่น ตรวจพบน้ำในโพรงมดลูก การวินิจฉัยที่ชัดเจนต้องส่องกล้องในโพรงมดลูกถึงจะเห็นว่ามีการอักเสบอยู่ในโพรงมดลูกได้ หลังได้รับการรักษาภาวะนี้ โอกาสที่ตัวอ่อนฝังตัวก็อาจจะดีขึ้นมาก

สำหรับภาวะภูมิคุ้มกันผิดปกติ ส่วนใหญ่แล้วคนไข้ที่มีภาวะ Antiphospholipid Syndrome จะมีประวัติค่อนข้างชัดเจน เช่น ท้องไปประมาณ 20 สัปดาห์ แล้วเด็กเสียชีวิตในครรภ์ แบบที่ไม่มีอาการใดๆ นำมาก่อน เช่น เลือดออกหรือปวดท้อง หรือในกรณีที่ใส่ตัวอ่อนที่ตรวจโครโมโซมปกติไปแล้ว ทุกอย่างราบรื่นมาโดยตลอด เห็นถุงการตั้งครรภ์ หัวใจลูกปกติ แต่อยู่ๆ หัวใจเด็กหยุดเต้น อาจจะเกี่ยวข้องกับปัญหาเรื่องนี้ได้

หากท้องแล้วมีเลือดออกควรทำอย่างไร?

สำหรับกรณีที่ท้องเองตามธรรมชาติแล้วมีเลือดออก ควรไปพบแพทย์ เพื่อตรวจอัลตราซาวด์ดูว่าเป็นท้องที่ผิดปกติหรือไม่ เช่น ท้องนอกมดลูก ซึ่งคนไข้จะไม่มีอาการใดๆ ในช่วงแรก ต่อมาจะมีเลือดออกกะปริดกะปรอยและปวดท้องมาก การตรวจอัลตราซาวด์ดูว่าถุงการตั้งครรภ์อยู่ในโพรงมดลูกหรือนอกมดลูก เห็นหัวใจลูกเต้นดีหรือไม่ หากเป็นการท้องนอกมดลูก ก็ต้องรับการรักษาต่อไป หากเป็นการตั้งครรภ์ในมดลูกปกติ แล้วมีเลือดออก จะเรียกว่ามีภาวะแท้งคุกคาม คุณหมอจะฉีดยากันแท้ง ซึ่งก็คือฮอร์โมนโปรเจสเตอโรน เพื่อช่วยลดการบีบตัวของมดลูก และนัดมาตรวจซ้ำที่ 1 สัปดาห์

คนไข้ที่มีภาวะแท้งคุกคาม 60-70% จะสามารถตั้งครรภ์ต่อได้ ยกเว้นว่าเกิดจากที่เด็กไม่แข็งแรง หรือมีโครโมโซมที่ผิดปกติ

ส่วนการปฏิบัติตัวหลังมีเลือดออก ควรจะพัก ลดการขับรถ ลดการเดินเยอะๆ นานๆ ลดการออกกำลังกาย ไม่ยกของ งดการมีเพศสัมพันธ์ หรือกิจกรรมใดๆ ก็ตามที่มีการเบ่งบริเวณหน้าท้อง เพื่อไม่ให้มดลูกบีบตัวและลดเลือดออก

สำหรับคนไข้ที่ทำเด็กหลอดแก้ว ปกติจะรับได้ฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนเพื่อประคองการตั้งครรภ์อยู่แล้ว

แต่ก็ยังมีโอกาสที่มีเลือดออกได้อยู่ เนื่องจากการท้องจากการทำเด็กหลอดแก้วจะมีความเปราะบางมากกว่าการท้องโดยธรรมชาติ เพราะเยื่อบุโพรงมดลูกถูกเตรียมจากการใช้ฮอร์โมนจากภายนอก หากลืมทานยา หรือสอดยา ระดับฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนลดลง อาจทำให้มดลูกบีบตัว แล้วแท้งได้ โดยคุณแม่ควรใช้ยาฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนไปจนถึงอายุครรภ์ประมาณ 10 สัปดาห์ ช่วงประมาณ 7-10 สัปดาห์ รกของลูกจะสร้างฮอร์โมนมาประคองตัวเองได้แล้ว ส่วนใหญ่จึงจะเริ่มหยุดยาที่ประมาณ 10 สัปดาห์ หรือเร็วที่สุดประมาณ 7 สัปดาห์

นอกจากนี้ คนไข้ที่มีลูกยากมักจะมีปัญหาหลายๆ อย่างพร้อมกัน เช่น เนื้องอกมดลูก หรือโพรงมดลูกผิดปกติ มีโอกาสทำให้มดลูกมีการบีบตัวและแท้งได้มากกว่าการท้องตามธรรมชาติอยู่แล้ว เพราะฉะนั้น นอกเหนือจากการใช้ยาตามที่คุณหมอให้แล้ว การปฏิบัติตัวของคุณแม่ก็สำคัญไม่แพ้กัน หากเดินเยอะ ออกกำลังหนัก ยกของหนัก เบ่งถ่าย ท้องผูก ท้องเสีย ก็อาจจะเป็นปัจจัยกระตุ้นให้มีเลือดออกได้ ถ้ามีสาเหตุพิเศษอื่นๆ เช่น Antiphospholipid Syndrome การใช้ยากดภูมิคุ้มกัน จะลดโอกาสแท้งได้

สำหรับคนไข้ที่มีประวัติแท้งมาแล้วหลายครั้ง แต่ยังไม่รู้สาเหตุที่ชัดเจนว่าเกิดจากอะไร คุณหมอก็แนะนำว่าควรมาปรึกษาเพื่อหาสาเหตุ เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการแท้งซ้ำ เพราะการแท้งหลายๆ ครั้ง และถูกขูดมดลูกหลายครั้ง ก็มีโอกาสที่จะทำให้เกิดพังผืดในมดลูก หรือมดลูกอักเสบติดเชื้อ ทำให้ท้องยากขึ้นเรื่อยๆ หากมีการตรวจหาสาเหตุ วางแผนวิธีการรักษาที่ถูกต้อง ก็จะช่วยลดปัญหาการแท้งซ้ำในครั้งต่อไป

“พ่อแม่ไม่มีความผิดปกติทางพันธุกรรม ยังจำเป็นต้องตรวจโครโมโซมตัวอ่อนหรือไม่” 

ในกรณีที่คุณพ่อคุณแม่ไม่มีความผิดปกติทางพันธุกรรม หรือไม่พบอาการใดๆ เลย จำเป็นต้องตรวจโครโมโซมในตัวอ่อนหรือไม่ ข้อดีข้อเสียของการตรวจมีอะไรบ้าง และการตรวจโครโมโซมคือการตรวจอะไรกันแน่ วันนี้ ดร.เก๋ เกษร เตียวศิริ ผู้จัดการแผนกห้องปฏิบัติการพันธุศาสตร์ จะมาตอบข้อสงสัยให้ทุกคนได้ฟังกันค่ะ

การตรวจพันธุกรรมตัวอ่อน มี 2 ประเภท ได้แก่

1. การตรวจโครโมโซมทั้ง 23 คู่ หรือที่เรียกกันว่า “PGT-A” (Preimplantation Genetic Testing for Aneuploidy) เพื่อตรวจหาโครโมโซมที่มีความผิดปกติ ที่ทำให้เกิดโรค เช่น ดาวน์ซินโดรม, ไคลน์เฟลเตอร์ซินโดรม ทำให้มีความผิดปกติทางด้านร่างกาย และตรวจหาโครโมโซมบางชนิดที่อาจทำให้เด็กมีพัฒนาการที่ผิดปกติ

2. การตรวจโรคทางพันธุกรรม หรือที่เรียกกันว่า “PGT-M” (Preimplantation Genetic Testing-Monogenic disease) เพื่อตรวจโรคพันธุกรรมในระดับยีน (Gene) โรคพันธุกรรมที่เกิดจากความบกพร่องของยีน มีความผิดปกติของมนุษย์มากกว่า 20,000 ชนิด ที่เกิดการเปลี่ยนแปลงที่เรียกว่าการกลายพันธุ์ในยีนเดี่ยว มีประวัติโรคในครอบครัว สามารถทำนายความเสี่ยงที่จะเกิดโรคในรุ่นต่อๆ ไปได้ ความผิดปกติของยีนเดี่ยวสามารถแบ่งออกเป็นประเภทต่างๆ ได้แก่ ยีนเด่น ยีนด้อย และ X-linked

ข้อดีของการตรวจโครโมโซมทั้ง 23 คู่ คืออะไร?

ผลการวิจัยจากหลายแห่งได้พูดถึงข้อดีของการตรวจโครโมโซมทั้ง 23 คู่ ว่าช่วยเพิ่มอัตราการตั้งครรภ์ให้สูงขึ้นหรือ High Pregnancy Rate โดยอัตราการตั้งครรภ์ของคุณแม่ที่มีอายุมากกว่า 35 ปี ปกติจะอยู่ที่ 30-40% หากมีการตรวจโครโมโซมตัวอ่อนร่วมด้วย อัตราความสำเร็จจะเพิ่มขึ้นเป็น 50-60%

นอกจากนั้นการตรวจโครโมโซมตัวอ่อนยังช่วยลดโอกาสการแท้งบุตรได้ เนื่องจากทารกในครรภ์ที่มีความผิดปกติทางด้านโครโมโซม มีโอกาสน้อยที่จะเจริญเติบโตไปจนครบ 39-40 สัปดาห์ นอกจากนั้นภาวะการแท้งบุตรอาจจะส่งผลข้างเคียงต่อการตั้งครรภ์ในอนาคตอีกด้วย

การตรวจโครโมโซมตัวอ่อนยังเป็นการเพิ่มความมั่นใจให้กับคุณแม่ ด้วยการคัดเลือกตัวอ่อนที่มีผลตรวจโครโมโซมปกติก่อนใส่กลับเข้าไปในโพรงมดลูก

การตรวจโครโมโซมตัวอ่อนยังเป็นอีกหนึ่งขั้นตอนที่สำคัญในกระบวนการทำเด็กหลอดแก้วเพราะคุณแม่ยุคใหม่ต้องการวางแผนการมีลูกที่ชัดเจน และอาจจะให้ความสำคัญกับเรื่องเดือนเกิดของเด็ก ซึ่งการตรวจ PGT จะช่วยลดระยะเวลารอคอยและเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์ให้เป็นไปตามแผนที่กำหนดไว้ โดยผลการวิจัยของปี 2022 ที่เก็บข้อมูลจากหลายกลุ่มอายุ มีการเปรียบเทียบอัตราการตั้งครรภ์ของกลุ่มที่ตรวจโครโมโซม กับกลุ่มที่ไม่ได้ตรวจโครโมโซม โดยผลสรุปออกมาอย่างเห็นได้ชัดว่า คุณแม่ในทุกช่วงอายุที่ตรวจโครโมโซม จะมีอัตราการตั้งครรภ์ที่สูงกว่ากลุ่มที่ไม่ได้ตรวจโครโมโซม

ข้อเสียของการตรวจโครโมโซมคืออะไร?

ข้อเสียของการตรวจ PGT-A คือค่าใช้จ่ายที่สูงขึ้น ซึ่งการทำเด็กหลอดแก้วก็มีราคาสูงอยู่แล้ว ถ้าตรวจโครโมโซมเพิ่มก็จะมีราคาสูงขึ้นอีก โดยขึ้นอยู่กับจำนวนตัวอ่อนที่ส่งตรวจ

ข้อเสียต่อมาคือ ผลการตรวจ PGT-A ไม่ได้เป็นตัวบอกว่าตัวอ่อนนั้นมีความผิดปกติหรือปกติได้ 100% เนื่องจากทางห้องปฏิบัติการณ์เลี้ยงตัวอ่อนนั้นตัดชิ้นส่วนของเซลล์ตัวอ่อนเพียง 7-10 เซลล์ อีกทั้งระยะของตัวอ่อนที่นำมาตรวจอยู่ในระยะเริ่มต้นเพียง 5-6 วันหลังจากการปฏิสนธิ เพื่อนำมาตรวจ PGT-A แม้ว่าจะมีหลายๆ สำนักพิมพ์ออกมาบอกว่าการตัดชิ้นส่วนของโครโมโซมที่เจริญกลายไปเป็นรก สามารถบอกสถานะของตัวอ่อน และผลตรวจมีความน่าเชื่อถือกว่า 95% แต่ตามหลักวิทยาศาสตร์แล้วผลการตรวจไม่สามารถบอกสถานะของโครโมโซมของตัวอ่อนได้ทั้งหมด โครโมโซมของตัวอ่อนอาจจะมีสถานะที่ไม่ตรงกับตัวอย่างชิ้นเนื้อที่ตัดไปตรวจก็ได้ ซึ่งหลายท่านอาจจะเคยได้ยินคำว่า Mosaic หรือผลโครโมโซมก้ำกึ่ง โดยคุณหมอนิศารัตน์ได้มีการพูดถึงเรื่องนี้ในไลฟ์ครั้งก่อน คลิกเพื่อดูไลฟ์ Mosaic Embryo ได้ที่นี่

ใครที่ควรตรวจโครโมโซมตัวอ่อน?

1. กลุ่มคนไข้ที่มีอายุมาก

ยิ่งอายุมาก เปอร์เซ็นต์ของตัวอ่อนที่มีโครโมโซมผิดปกติก็จะสูงตามไปด้วย ซึ่งที่ Superior A.R.T. กลุ่มคนไข้ที่อายุมากกว่า 38 ปี จะพบโครโมโซมที่ผิดปกติสูงถึง 50% โดยมีค่าเฉลี่ยตัวอ่อนที่ใส่กลับเข้าไปได้ประมาณ 54%

2. คู่สมรสที่เป็น Translocation

Translocation หรือการสลับตำแหน่งของโครโมโซมนั้น แม้ว่าภายนอกจะปกติ แต่จริงๆ แล้วมีความผิดปกติของโครงสร้างของโครโมโซม คนกลุ่มนี้ที่เป็นพาหะจะใช้ชีวิตเหมือนคนปกติทั่วไป ไม่มีโรคหรืออาการที่บอกถึงความผิดปกติเลย แต่จะมีสิ่งที่สังเกตได้ เช่น พยายามมีลูกมานานแต่ไม่ประสบความสำเร็จ หรือมีภาวะแท้งซ้ำซาก

3. บุตรคนแรกมีความผิดปกติของโครโมโซม

บุตรคนแรกเกิดมามีความผิดปกติ เช่น มีโครโมโซม 5 เกินมา หรือมีโครโมโซม 21 เกิน ซึ่งกลุ่มคนเหล่านี้มีความเหมาะสมที่จะตรวจ PGT

4. มีประวัติเรื่องของโรคทางพันธุกรรม

เป็นกลุ่มที่ควรตรวจในอันดับต้นๆ เพื่อตรวจคัดกรองหาตัวอ่อนที่ปราศจากโรคทางพันธุกรรม ก่อนใส่กลับไปในโพรงมดลูกของคุณแม่

5. คู่สมรสที่พยายามมีลูกมานานเกิน 1 ปี

โดยคุณหมอจะมีการซักประวัติเบื้องต้น และตรวจหาสาเหตุการมีบุตรยาก หากไม่ทราบสาเหตุ หมอก็อาจจะแนะนำให้ตรวจ PGT

6. คู่สมรสที่มีโรคทางพันธุกรรมที่มาจาก X-link คือคุณแม่เป็นพาหะ การตรวจคัดกรองโครโมโซมตัวอ่อนและการเลือกเพศบุตรจะช่วยให้สามารถมีบุตรที่ปราศจากโรคทางพันธุกรรมได้ (Medical reason) เช่น โรค G6PD, Hemophilia A and B, Color blindness, Duchenne Muscular Dystrophy

อ่านบทความเพิ่มเติมเกี่ยวกับ การเลือกเพศลูกเพื่อป้องกันโรคทางพันธุกรรมที่ถ่ายทอดผ่านทางโครโมโซมเพศ

สรุปง่ายๆ ก็คือ PGT เหมาะกับผู้ที่มีโรคทางพันธุกรรมโดยตรง หรือคู่สมรสที่มีภาวะเสี่ยงที่เป็นพาหะ ไม่ว่าจะเป็น โรคเบตาธาลัสซีเมีย โรคอัลฟาธาลัสซีเมีย โรคท้าวแสนปม หรือโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง สามารถเข้ารับบริการทำเด็กหลอดแก้ว IVF พร้อมๆ กับการตรวจโครโมโซม และตรวจโรคไปพร้อมกันได้เลย

อีกทั้งการตรวจ PGT ยังช่วยเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์ที่สูงขึ้นเมื่อเทียบกับกรณีที่ไม่ได้ตรวจ PGT

สำหรับคู่สมรสที่กำลังวางแผนจะมีบุตร เบื้องต้นแนะนำให้ตรวจร่างกายเพื่อตรวจสาเหตุภาวะมีบุตรยาก และตรวจคัดกรองพาหะและโรคทางพันธุกรรม (Carrier Screening) เพื่อที่จะได้วางแผนการมีบุตรที่แข็งแรงปราศจากโรคทางพันธุกรรม